خطای 504 Gateway Timeout؛ علتیابی و رفع در Nginx، Apache و وردپرس

فهرست مطالب
- خطای 504 دقیقاً یعنی چه؟
- فرق 504 با 502، 503، 408 و 524
- اگر فقط بازدیدکننده هستید
- علتهای رایج 504 به ترتیب احتمال
- تشخیص: کدام لایه 504 داده است؟
- زمان رسیدن خطا را اندازه بگیرید
- هدرها و ظاهر صفحهٔ خطا
- CDN را دور بزنید
- خواندن لاگها روی سرور
- لاگ Nginx
- لاگ PHP-FPM
- روشن کردن slowlog
- لاگ Apache
- کوئریهای کند دیتابیس
- منابع سرور
- رفع پر شدن استخر PHP-FPM
- وضعیت استخر را ببینید
- محاسبهٔ pm.max_children
- تنظیم هماهنگ timeoutها
- Nginx با PHP-FPM
- Nginx جلوی Node.js، پایتون یا کانتینر
- Apache
- چرا max_execution_time اغلب کمکی نمیکند
- Cloudflare و خطای 524
- کارهای طولانی را از مسیر درخواست بیرون ببرید
- رفع خطای 504 در وردپرس
- پیدا کردن افزونهٔ کند
- WP-Cron را به کران سیستم بسپارید
- admin-ajax.php و Heartbeat
- درخواستهای خارجی و شبکه در ایران
- رباتها و xmlrpc.php
- روی هاست اشتراکی چه کاری از دست شما برمیآید؟
- جدول عیبیابی سریع
- اگر سایت شما روی هاکان سرور است
- پرسشهای متداول
- خطای 504 از سمت من است یا از سایت؟
- فرق خطای 502 و 504 چیست؟
- ارور 504 در وردپرس را چطور رفع کنم؟
- افزایش max_execution_time ارور 504 را رفع میکند؟
- مقدار مناسب fastcgi_read_timeout چقدر است؟
- خطای 524 کلودفلر با 504 چه فرقی دارد؟
- خطای 504 به سئوی سایت آسیب میزند؟
- جمعبندی
خطای 504 Gateway Timeout یعنی یک سرور واسط، مثل Nginx، Cloudflare یا لودبالانسر، درخواست را به سرور پشتی فرستاده و در مهلت تعیینشده پاسخی نگرفته است؛ پس تقریباً همیشه مشکل سمت سرور است. در این راهنما با یک دستور curl و چند خط لاگ پیدا میکنید کدام لایه منتظر مانده و چرا؛ بعد خود علت را رفع میکنید، نه فقط عدد timeout را.
این خطا چند ظاهر دارد: صفحهٔ سادهٔ Nginx با عنوان «504 Gateway Time-out»، پیام Apache با متن «The gateway did not receive a timely response from the upstream server or application»، یا صفحهٔ خطای Cloudflare. این کد را معمولاً لایهٔ جلوی برنامه میسازد، نه خود وردپرس یا PHP.
بهطور خلاصه:
- 504 یعنی واسط منتظر ماند؛ کندی در لایهٔ پشت آن است: PHP، دیتابیس، یک API خارجی یا اپلیکیشن.
- زمان رسیدن خطا را با
curlبسنجید: حدود ۶۰ ثانیه یعنی مهلت پیشفرض Nginx؛ حدود ۱۲۵ ثانیه با کد 524 یعنی سقف Cloudflare.- در لاگ Nginx دنبال
upstream timed outو در لاگ PHP-FPM دنبالpm.max_childrenبگردید؛ با slowlog ببینید اسکریپت کجا گیر کرده است.- timeoutها را هماهنگ کنید و کارهای طولانی را به کران، صف یا WP-CLI بسپارید.
خطای 504 دقیقاً یعنی چه؟
طبق استاندارد HTTP (RFC 9110)، کد 504 یعنی سروری که نقش دروازه (Gateway) یا پراکسی را داشته، از سرور بالادستی (Upstream) بهموقع پاسخ نگرفته است. درخواست از چند ایستگاه رد میشود و هر ایستگاه زمانسنج خودش را دارد:
Browser -> CDN (Cloudflare) -> Nginx -> PHP-FPM -> MySQL / external API
waits 125s 60s request_terminate_timeout
لایهای که 504 برمیگرداند فقط زودتر از بقیه دست از انتظار کشیده است؛ مقصر واقعی پشت آن است. اگر یک کوئری ۹۰ ثانیه طول بکشد، Nginx بعد از ۶۰ ثانیه 504 میدهد. با بالا بردن مهلت Nginx صفحه بعد از ۹۰ ثانیه باز میشود، اما بازدیدکننده خیلی زودتر رفته است؛ راهحل اصلی، سریع کردن همان کوئری است.
فرق 504 با 502، 503، 408 و 524
| کد | یعنی | معمولاً از کجاست |
|---|---|---|
| 502 Bad Gateway | واسط پاسخ نامعتبر گرفت یا اتصال رد یا قطع شد | PHP-FPM خاموش یا کرشکرده، سوکت اشتباه |
| 503 Service Unavailable | سرور موقتاً نمیتواند پاسخ دهد | بار زیاد، حالت نگهداری، محدودیت نرخ |
| 504 Gateway Timeout | واسط منتظر ماند و پاسخی نرسید | PHP یا دیتابیس کند، استخر PHP-FPM پر، API خارجی |
| 408 Request Timeout | کلاینت درخواست را بهموقع کامل نفرستاد | اینترنت کند کاربر، آپلود نیمهکاره |
| 524 (Cloudflare) | Cloudflare وصل شد، اما سرور اصلی در ۱۲۵ ثانیه پاسخ نداد | کار طولانی یا بار زیاد روی سرور اصلی |
502 و 504 گاهی جای هم را میگیرند: اگر PHP-FPM پروسس طولانی را بکشد، Nginx بهجای 504 خطای 502 میدهد. برای 502 راهنمای خطای 502 Bad Gateway در سرور مجازی را ببینید.
اگر فقط بازدیدکننده هستید
- یکی دو دقیقه صبر کنید و دوباره امتحان کنید. 504 اغلب در اوج بار رخ میدهد و خودش برطرف میشود.
- فرم پرداخت یا سفارش را فوراً تکرار نکنید. ممکن است سرور درخواست اول را انجام داده و فقط پاسخش نرسیده باشد؛ اول وضعیت سفارش یا پیامک بانک را ببینید.
- ببینید سایت برای بقیه هم خراب است یا نه: با اینترنت همراه، یا با ابزاری مثل check-host.net که سایت را از چند شهر ایران و کشورهای دیگر باز میکند. اگر VPN یا پراکسی روشن است، یک بار بدون آن امتحان کنید.
پاک کردن کش مرورگر یا تغییر DNS معمولاً کمکی نمیکند، چون پاسخ 504 از سرور آمده است.
علتهای رایج 504 به ترتیب احتمال
- کد یا کوئری کند: افزونهٔ سنگین، گزارشگیری، جدول بدون ایندکس.
- پر شدن استخر PHP-FPM: همهٔ پروسسهای PHP مشغولاند و درخواستهای تازه در صف میمانند؛ اغلب در هجوم رباتها.
- درخواست خارجی بیجواب: برنامه از سمت سرور به یک API بیرونی وصل میشود و مقصد جواب نمیدهد؛ روی سرورهای داخل ایران رایجتر است.
- کمبود منابع: CPU کاملاً اشغال، حافظهٔ پر و swap سنگین، یا دیسک کند.
- قفل دیتابیس: یک کوئری طولانی جدول را قفل کرده و بقیه پشت آن ماندهاند.
- ناهماهنگی timeoutها بین CDN، وبسرور و PHP.
- سرور پشتی در دسترس نیست: اپلیکیشن خاموش است یا فایروال بستهها را بیصدا دور میریزد.
تشخیص: کدام لایه 504 داده است؟
زمان رسیدن خطا را اندازه بگیرید
curl -s -o /dev/null -w 'code=%{http_code} ttfb=%{time_starttransfer}s total=%{time_total}s\n' https://example.com/slow-page/
code=504 ttfb=60.081s total=60.082s
هر لایه مهلت پیشفرض خودش را دارد؛ پس عدد زمان اولین سرنخ است:
| زمان رسیدن خطا | مظنون اول |
|---|---|
| حدود ۶۰ ثانیه | مهلت پیشفرض Nginx (fastcgi_read_timeout یا proxy_read_timeout) |
| حدود ۱۲۵ ثانیه با کد 524 | Proxy Read Timeout در Cloudflare |
| حدود ۳۰۰ ثانیه | Apache روی Ubuntu یا Debian که Timeout 300 دارد |
| یک عدد ثابت دیگر | مقدار سفارشی؛ با sudo grep -rn timeout /etc/nginx/ پیدایش کنید |
| کمتر از یک ثانیه | 504 در لایهای عقبتر ساخته شده و فقط عبور کرده است |
هدرها و ظاهر صفحهٔ خطا
curl -s -o /dev/null -D - https://example.com/slow-page/ | grep -i -E '^(HTTP|server|cf-ray)'
HTTP/2 504
server: cloudflare
cf-ray: 8f2a6c1d9e3b4a10-FRA
طبق مستندات Cloudflare، اگر صفحهٔ 502 یا 504 نشان Cloudflare را داشته باشد، خطا را سرور اصلی ساخته و Cloudflare فقط نمایشش داده است؛ مهلت خود Cloudflare با کد 524 دیده میشود. بدون CDN، هدر server: nginx شما را به لاگ Nginx میفرستد.
CDN را دور بزنید
با --resolve درخواست را مستقیم به IP سرور اصلی بفرستید (203.0.113.10 را عوض کنید). گزینهٔ -k فقط برای همین آزمایش است: اگر روی سرور اصلی گواهی Origin CA از Cloudflare نصب باشد، curl بدون آن خطای گواهی میدهد و code=000 چاپ میکند.
curl -sk -o /dev/null -w 'code=%{http_code} total=%{time_total}s\n' --resolve example.com:443:203.0.113.10 https://example.com/slow-page/
اگر سرور اصلی هم 504 بدهد، مشکل روی همان سرور است. اگر مثلاً بعد از ۱۴۰ ثانیه کد 200 بدهد، صفحه سالم اما کند است و Cloudflare آن را قطع میکند. اگر فایروال فقط IPهای CDN را میپذیرد، دستور را روی خود سرور با example.com:443:127.0.0.1 اجرا کنید.
خواندن لاگها روی سرور
مسیرها برای Ubuntu 24.04 با PHP 8.3 است. روی Debian 13 نسخهٔ پیشفرض PHP 8.4 و روی Ubuntu 26.04 نسخهٔ 8.5 است؛ نسخهٔ خودتان را با ls /etc/php/ ببینید و در مسیرها عوض کنید.
لاگ Nginx
sudo grep 'upstream timed out' /var/log/nginx/error.log | tail -n 20
2026/10/28 10:15:42 [error] 1234#1234: *5678 upstream timed out (110: Connection timed out) while reading response header from upstream, client: 198.51.100.7, server: example.com, request: "POST /wp-admin/admin-ajax.php HTTP/2.0", upstream: "fastcgi://unix:/run/php/php8.3-fpm.sock:", host: "example.com"
| عبارت در لاگ | یعنی | کار بعدی |
|---|---|---|
while reading response header from upstream |
اتصال برقرار شد، اما بکاند در مهلت پاسخ را شروع نکرد | slowlog، کوئریها، استخر PHP-FPM |
while connecting to upstream |
اتصال به بکاند ساخته نشد | روشن بودن سرویس، پورت، فایروال |
while reading upstream |
پاسخ شروع شد و وسط راه ماند؛ کاربر بهجای 504 صفحهٔ ناقص میبیند | خروجی حجیم یا تدریجی و کند |
while sending request to upstream |
فرستادن درخواست، مثلاً آپلود بزرگ، گیر کرد | بکاند مشغول یا قفلشده |
نشانیهایی که بیشتر از همه timeout میشوند:
sudo grep 'upstream timed out' /var/log/nginx/error.log | grep -o 'request: "[^"]*"' | sort | uniq -c | sort -rn | head
پیامهایی مثل connect() ... failed (11: Resource temporarily unavailable) یا upstream prematurely closed connection به 502 مربوطاند، نه 504.
لاگ PHP-FPM
sudo grep -E 'max_children|execution timed out' /var/log/php8.3-fpm.log | tail -n 20
[28-Oct-2026 10:15:02] WARNING: [pool www] server reached pm.max_children setting (5), consider raising it
یعنی در آن لحظه همهٔ پروسسهای مجاز مشغول بودهاند و بقیه در صفی ماندهاند که Nginx پشتش منتظر است. پیام execution timed out ... terminating یعنی request_terminate_timeout پروسسی را کشته و کاربرِ آن درخواست 502 دیده است.
روشن کردن slowlog
slowlog نشان میدهد درخواستی که بیش از زمان مشخص طول کشیده، دقیقاً روی کدام تابع منتظر مانده است. در /etc/php/8.3/fpm/pool.d/www.conf اضافه کنید:
slowlog = /var/log/php8.3-fpm.slow.log
request_slowlog_timeout = 10s
sudo php-fpm8.3 -t && sudo systemctl reload php8.3-fpm
sudo tail -n 40 /var/log/php8.3-fpm.slow.log
# sample; paths and line numbers differ on your server
[28-Oct-2026 10:21:13] [pool www] pid 23817
script_filename = /var/www/example.com/wp-admin/admin-ajax.php
[0x00007f3a1c214d40] curl_exec() /var/www/example.com/wp-includes/Requests/src/Transport/Curl.php:205
[0x00007f3a1c214c60] request() /var/www/example.com/wp-includes/Requests/src/Requests.php:469
...
[0x00007f3a1c2149a0] push_order() /var/www/example.com/wp-content/plugins/sample-sync/sync.php:88
خط اول پشته تابعی است که اسکریپت روی آن منتظر مانده: curl_exec() یعنی درخواست HTTP بیرونی و mysqli_query() یعنی دیتابیس. مسیر wp-content/plugins/... در پایین پشته افزونهٔ مسئول را نشان میدهد. بعد از عیبیابی، request_slowlog_timeout را به 0 برگردانید.
لاگ Apache
اگر Apache از طریق mod_proxy_fcgi یا mod_proxy_http به بکاند وصل است، timeout در /var/log/apache2/error.log اینطور دیده میشود:
[proxy_fcgi:error] [pid 2345] (70007)The timeout specified has expired: [client 198.51.100.7:51234] AH01075: Error dispatching request to : (polling)
[proxy_http:error] [pid 2346] (70007)The timeout specified has expired: [client 198.51.100.7:51240] AH01102: error reading status line from remote server 127.0.0.1:3000
کوئریهای کند دیتابیس
sudo mysql -e "SHOW FULL PROCESSLIST;"
ستونهای Time و State را ببینید؛ چند کوئری با Waiting for table metadata lock یعنی یک کوئری یا تغییر ساختار جدول بقیه را معطل کرده است. لاگ کوئریهای کند را بدون ریاستارت دیتابیس روشن کنید؛ پیشفرض long_query_time ده ثانیه است که برای وبسایت زیاد است:
sudo mysql -e "SET GLOBAL slow_query_log_file='/var/log/mysql/mysql-slow.log'; SET GLOBAL long_query_time=2; SET GLOBAL slow_query_log=1;"
چند دقیقه بعد کندترین کوئریها را ببینید. روی MariaDB از mariadb-dumpslow استفاده کنید؛ مثلاً در Debian 13 (MariaDB 11.8) دستور mysqldumpslow در بستهٔ جداگانهای است و بهطور پیشفرض نصب نیست:
sudo mysqldumpslow -s t /var/log/mysql/mysql-slow.log | head -n 30
# MariaDB: sudo mariadb-dumpslow -s t /var/log/mysql/mysql-slow.log | head -n 30
این تنظیم با ریاستارت بعدی از بین میرود. برای ماندگاری، همین سه خط را زیر [mysqld] در /etc/mysql/mysql.conf.d/mysqld.cnf (MySQL) یا /etc/mysql/mariadb.conf.d/50-server.cnf (MariaDB) بنویسید:
slow_query_log = 1
slow_query_log_file = /var/log/mysql/mysql-slow.log
long_query_time = 2
منابع سرور
nproc; uptime; free -m; df -h
vmstat 1 5
sudo journalctl -k --since "2 hours ago" | grep -i -E 'out of memory|oom'
- load average بیشتر از تعداد هستهها (
nproc) برای مدت طولانی: CPU گلوگاه است. - ستون
availableکم درfree -mو swap پر: کمبود حافظه. - عدد بالا در ستون
waازvmstat: پردازنده منتظر دیسک است؛siوsoغیرصفر و مداوم: جابهجایی سنگین با swap. - پیام
Out of memory: هسته پروسسی را کشته است، اغلب MySQL یا PHP.
رفع پر شدن استخر PHP-FPM
pm.max_children سقف درخواستهای همزمان PHP است و در www.conf پیشفرض Ubuntu و Debian فقط ۵ است. اگر پنج درخواست کند همزمان شوند، صفحههای سریع هم پشت آنها میمانند و 504 میگیرند.
وضعیت استخر را ببینید
در www.conf خط pm.status_path = /fpm-status را اضافه و PHP-FPM را reload کنید، بعد بدون درگیر کردن Nginx مستقیم از سوکت بپرسید:
sudo apt install libfcgi-bin
sudo env SCRIPT_NAME=/fpm-status SCRIPT_FILENAME=/fpm-status REQUEST_METHOD=GET cgi-fcgi -bind -connect /run/php/php8.3-fpm.sock
# headers and some lines removed
pool: www
process manager: dynamic
active processes: 5
total processes: 5
max children reached: 37
slow requests: 12
max children reached بزرگتر از صفر یعنی از آخرین شروع یا reload، استخر دستکم یک بار به سقف خورده است. فیلدهای listen queue روی لینوکس فقط وقتی PHP-FPM روی TCP گوش میدهد پر میشوند و با سوکت یونیکس صفر میمانند. اگر این صفحه را از طریق Nginx منتشر میکنید، دسترسی را به 127.0.0.1 محدود کنید.
محاسبهٔ pm.max_children
میانگین حافظهٔ ورکرها (بدون پروسس اصلی) را بگیرید:
ps --no-headers -o rss,args -C php-fpm8.3 | awk '/pool/ {s+=$1; n++} END {printf "%d workers, avg %.0f MB\n", n, s/n/1024}'
5 workers, avg 74 MB
این عدد حافظهٔ مشترک OPcache را در هر ورکر دوباره میشمارد، پس تخمینی محافظهکارانه است. فرمول: (RAM کل منهای سهم MySQL، سیستمعامل، Nginx و یک حاشیهٔ امن) تقسیم بر میانگین حافظهٔ هر ورکر. برای سرور ۴ گیگابایتی با حدود ۱ گیگابایت برای MySQL، نیم گیگابایت برای سیستم و نیم گیگابایت حاشیه، ۲۰۴۸ تقسیم بر ۷۵ حدود ۲۷ میشود و ۲۵ انتخاب امنی است:
pm = dynamic
pm.max_children = 25
pm.start_servers = 7
pm.min_spare_servers = 4
pm.max_spare_servers = 10
pm.max_requests = 500
روی سرورهای کمحافظه با ترافیک کم، pm = ondemand حافظه را آزاد نگه میدارد.
هشدار: اگر گلوگاه CPU یا دیتابیس است، بزرگ کردن استخر فقط صف را به جلوی CPU یا MySQL منتقل میکند. عدد بیش از ظرفیت حافظه هم به swap و OOM میرسد. اول درخواستهای کند را رفع کنید.
تنظیم هماهنگ timeoutها
قاعده: لایهٔ داخلی کمی زودتر تسلیم شود و لایهٔ بیرونی کمی دیرتر؛ اگر دو مهلت برابر باشند، کاربر گاهی 502 و گاهی 504 میگیرد. اگر Nginx بعد از ۶۰ ثانیه 504 بدهد اما PHP چند دقیقهٔ دیگر کار کند، آن پروسس بیفایده اشغال میماند و چند درخواست اینچنینی کل استخر را پر میکنند. پس request_terminate_timeout را خالی نگذارید.
| لایه | تنظیم | پیشفرض | نکته |
|---|---|---|---|
| Cloudflare | Proxy Read Timeout | ۱۲۵ ثانیه | فقط در پلن Enterprise تا ۶۰۰۰ ثانیه قابل افزایش |
| Nginx | proxy_read_timeout و fastcgi_read_timeout |
60s |
فاصلهٔ بین دو خواندن، نه کل پاسخ |
| Apache | Timeout و ProxyTimeout |
۶۰؛ در Ubuntu و Debian ۳۰۰ | ProxyTimeout اگر تنظیم نشود برابر Timeout است |
| PHP-FPM | request_terminate_timeout |
0 (خاموش) |
زمان واقعی؛ پروسس را میکشد |
| PHP | max_execution_time |
30 (در CLI صفر) |
روی لینوکس انتظار برای دیتابیس و شبکه را نمیشمارد |
| Gunicorn | --timeout |
30 |
ورکر ساکت را میکشد؛ نتیجه 502 |
نمونهٔ هماهنگ برای سایتی پشت Cloudflare که طولانیترین درخواست مجازش حدود ۹۰ ثانیه است: max_execution_time = 90، request_terminate_timeout = 100s، fastcgi_read_timeout 110s و Cloudflare با ۱۲۵ ثانیه. اگر درخواست طولانی ندارید، ۶۰ ثانیهٔ پیشفرض Nginx کافی است و فقط request_terminate_timeout = 55s را اضافه کنید تا PHP کمی زودتر از Nginx تسلیم شود.
Nginx با PHP-FPM
در فایل سایت در Nginx، مثلاً /etc/nginx/sites-available/example.com:
location ~ \.php$ {
include snippets/fastcgi-php.conf;
fastcgi_pass unix:/run/php/php8.3-fpm.sock;
fastcgi_read_timeout 110s;
}
و در فایل استخر PHP-FPM، یعنی /etc/php/8.3/fpm/pool.d/www.conf:
request_terminate_timeout = 100s
هر دو را آزمایش و بارگذاری مجدد کنید:
sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx
sudo php-fpm8.3 -t && sudo systemctl reload php8.3-fpm
مهلت Nginx را میشود فقط برای یک location بالا برد، اما request_terminate_timeout برای کل استخر است. اگر فقط بخش مدیریت مهلت طولانی میخواهد، یک استخر جدا با سوکت جدا بسازید، یا بهتر، آن کار را به CLI ببرید.
Nginx جلوی Node.js، پایتون یا کانتینر
location / {
proxy_pass http://127.0.0.1:3000;
proxy_connect_timeout 5s;
proxy_read_timeout 120s;
}
proxy_connect_timeout فقط مهلت ساختن اتصال است و طبق مستندات Nginx معمولاً از ۷۵ ثانیه بیشتر نمیشود؛ بالا بردنش کندی را حل نمیکند. برای while connecting to upstream با sudo ss -ltnp | grep 3000 مطمئن شوید اپلیکیشن بالا است. مهلت خود اپلیکیشن را هم ببینید، مثلاً --timeout در Gunicorn.
Apache
# inside <VirtualHost> in /etc/apache2/sites-available/example.com.conf
ProxyTimeout 110
# or per backend, for a reverse-proxied app:
ProxyPass "/" "http://127.0.0.1:3000/" connectiontimeout=5 timeout=120
ProxyPassReverse "/" "http://127.0.0.1:3000/"
sudo apache2ctl configtest && sudo systemctl reload apache2
اگر PHP روی Apache بهصورت ماژول (mod_php) اجرا شود، Apache نقش gateway ندارد؛ اسکریپتی که از max_execution_time بگذرد آنجا با خطای Maximum execution time و معمولاً کد 500 متوقف میشود.
چرا max_execution_time اغلب کمکی نمیکند
رایجترین توصیه برای 504، بالا بردن max_execution_time است. اما طبق مستندات PHP، روی سیستمهای غیرویندوزی زمان انتظار برای کوئری دیتابیس، فراخوانی سیستمی و عملیات شبکه جزو این مهلت نیست. پس اسکریپتی که ۹۰ ثانیه منتظر MySQL یا یک API مانده، با مقدار ۳۰ متوقف نمیشود و Nginx همچنان 504 میدهد؛ سقف زمان واقعی را request_terminate_timeout تعیین میکند.
اگر تغییرش لازم است، فایل درست را ویرایش کنید: برای PHP-FPM مسیر /etc/php/8.3/fpm/php.ini، نه cli/php.ini. دربارهٔ این فایل مقالهٔ فایل php.ini چیست؟ را بخوانید.
Cloudflare و خطای 524
بسیاری از مقالهها سقف Cloudflare را ۱۰۰ ثانیه مینویسند، اما مستندات فعلی Cloudflare پیشفرض را ۱۲۵ ثانیه اعلام میکند و فقط پلن Enterprise میتواند آن را تغییر دهد. برای کارهای طولانی دو راه دارید: اجرای آنها روی یک زیردامنهٔ DNS-only (ابر خاکستری)، که IP سرور اصلی را آشکار میکند و فقط برای مسیرهای مدیریتی مناسب است، یا الگوی «شروع کن، بعد وضعیت را بپرس». CDNهای دیگر، از جمله CDNهای داخلی، مهلت خودشان را دارند؛ مقدار را در مستندات همان سرویس ببینید.
کارهای طولانی را از مسیر درخواست بیرون ببرید
درونریزی و خروجی گرفتن، ایمیل گروهی، بکاپ، پردازش تصویر و فراخوانی APIهای کند نباید در حالی اجرا شوند که مرورگر بازدیدکننده منتظر است:
- کران سیستم: در CLI مقدار
max_execution_timeصفر است و هیچ پراکسیای وسط راه نیست. - صف (Queue): صفحه کار را ثبت میکند، فوراً پاسخ میدهد (مثلاً با 202 Accepted) و پروسس پسزمینه کار را انجام میدهد. در Laravel دستور
php artisan queue:workاین نقش را دارد. در وردپرس Action Scheduler بهطور پیشفرض با WP-Cron و درخواستهای وب اجرا میشود؛ برای صفهای سنگین آن را هم با کران سیستم وwp action-scheduler runاجرا کنید. - SSH و WP-CLI: کارهای یکباره مثل
wp search-replaceرا داخلtmuxاجرا کنید تا قطع شدن SSH کار را نیمهکاره نگذارد.
کران کاربر وبسرور را باز کنید:
sudo crontab -u www-data -e
در ویرایشگری که باز میشود این خط را اضافه کنید؛ flock نمیگذارد اگر اجرای قبلی هنوز تمام نشده، اجرای تازه روی آن سوار شود:
# run a heavy job every 10 minutes, outside web requests
*/10 * * * * flock -n /tmp/export.lock /usr/bin/php /var/www/example.com/bin/export.php > /dev/null 2>&1
رفع خطای 504 در وردپرس
پیدا کردن افزونهٔ کند
- slowlog: مسیر
wp-content/plugins/...در پایین پشته مستقیمترین سرنخ است. - افزونهٔ Query Monitor: کوئریهای کند و درخواستهای HTTP API را با زمان و افزونهٔ مسئول نشان میدهد؛ بعد از عیبیابی غیرفعالش کنید.
- غیرفعال کردن مرحلهای: با WP-CLI، یا بدون SSH با تغییر نام پوشهٔ افزونه در
wp-content/plugins.
WP-CLI را با کاربر وبسرور اجرا کنید؛ با root بدون --allow-root اجرا نمیشود و بیرون از پوشهٔ وردپرس به --path نیاز دارد:
sudo -u www-data wp plugin list --status=active --path=/var/www/example.com
sudo -u www-data wp plugin deactivate sample-sync --path=/var/www/example.com
WP-Cron را به کران سیستم بسپارید
WP-Cron با بازدیدها اجرا میشود؛ یعنی بکاپ یا همگامسازی زمانبندیشده داخل یک درخواست وب و روی یکی از پروسسهای PHP اجرا میشود. در wp-config.php، پیش از خط «That’s all, stop editing»، آن را خاموش کنید:
define( 'DISABLE_WP_CRON', true );
روی سرور مجازی، با sudo crontab -u www-data -e این خط را به کران کاربر وبسرور اضافه کنید:
*/5 * * * * cd /var/www/example.com && /usr/local/bin/wp cron event run --due-now --quiet
روی هاست cPanel از Advanced › Cron Jobs یک کار هر ۵ دقیقه بسازید. اگر PHP خط فرمان در دسترس است، این فرمان از وبسرور و مهلتهایش عبور نمیکند (USERNAME را عوض کنید):
cd /home/USERNAME/public_html && /usr/local/bin/php -q wp-cron.php >/dev/null 2>&1
در غیر این صورت از wget استفاده کنید؛ این روش هنوز از وبسرور عبور میکند، اما دیگر به بازدید کاربران گره نخورده است:
wget -q --delete-after https://example.com/wp-cron.php
در ووکامرس صفحهٔ WooCommerce › Status › Scheduled Actions را هم ببینید؛ صدها کار ناموفق یا در انتظار، نشانهٔ صفی است که به سرور فشار میآورد.
admin-ajax.php و Heartbeat
اگر بیشتر timeoutها روی POST /wp-admin/admin-ajax.php است، پارامتر action همان درخواست را در DevTools مرورگر (زبانهٔ Network، بخش Payload) پیدا کنید؛ این پارامتر در لاگ نمیآید. Heartbeat API در صفحههای پیشخوان هر ۶۰ ثانیه و در ویرایشگر نوشته هر ۱۰ ثانیه (برای قفل نوشته) به همین فایل درخواست میفرستد؛ زبانههای پسزمینه خودبهخود به ۱۲۰ ثانیه کند میشوند. اگر چند نفر همزمان مینویسند، فاصله را با کد زیر در یک افزونهٔ کوچک یا functions.php قالب فرزند بیشتر کنید. فقط minimalInterval فاصلهٔ ویرایشگر را هم محدود میکند و عدد بیش از ۱۲۰ قفل نوشته را ضعیف میکند:
add_filter( 'heartbeat_settings', function ( $settings ) {
$settings['interval'] = 120; // dashboard screens
$settings['minimalInterval'] = 60; // also caps the editor's 10s
return $settings;
} );
درخواستهای خارجی و شبکه در ایران
خیلی از افزونهها از سمت سرور به سرویس بیرونی وصل میشوند: لایسنس، بهروزرسانی، پیامک، ربات تلگرام، APIهای هوش مصنوعی. روی سرور داخل ایران، سرویسهایی که بهدلیل تحریم IP ایران را رد میکنند معمولاً سریع خطا میدهند، اما مقصدهای فیلترشده مثل تلگرام یا اختلال اینترنت بینالملل ممکن است درخواست را تا پایان مهلتش معطل کنند. مهلت پیشفرض HTTP API وردپرس ۵ ثانیه است، اما بسیاری از افزونهها ۳۰ ثانیه یا بیشتر میگذارند و چند درخواست پشت سر هم صفحه را به 504 میرساند.
برای تشخیص سریع، درخواستهای بیرونی را موقتاً ببندید و فقط مقصدهای لازم را مجاز کنید:
define( 'WP_HTTP_BLOCK_EXTERNAL', true );
define( 'WP_ACCESSIBLE_HOSTS', 'api.wordpress.org,downloads.wordpress.org' );
این ثابت فقط درخواستهایی را میبندد که از HTTP API وردپرس استفاده میکنند؛ افزونههایی که مستقیم با cURL یا SoapClient وصل میشوند، از جمله بعضی درگاههای پرداخت و پنلهای پیامک، بسته نمیشوند. اگر 504 رفت، مقصر یک درخواست بیرونی از مسیر وردپرس است؛ اگر نرفت، هنوز نمیشود درخواست بیرونی را بیتقصیر دانست و باید در slowlog دنبال curl_exec() یا SoapClient بگردید. چون ممکن است بخشی از پرداخت یا پیامک هم قطع شود، این آزمایش را در ساعت کمبازدید انجام دهید و بعد برش دارید.
راهحل ماندگار، انتقال فراخوانیها به کران یا صف است. اگر کار اصلی سایت به سرویسهایی وابسته است که از ایران در دسترس نیستند، سرور مجازی خارجی منطقیتر است؛ اگر به درگاه بانکی یا سرویسهای داخلی وابسته است که گاهی ترافیک خارج از کشور را محدود میکنند، سرور مجازی ایران دردسر کمتری دارد.
رباتها و xmlrpc.php
حملههای حدس رمز روی wp-login.php و xmlrpc.php استخر PHP را پر میکنند. پرتکرارترین مسیرها را ببینید (برای IPها $1 را بهجای $7 بگذارید):
sudo awk '{print $7}' /var/log/nginx/access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head
هشدار: اگر سایت پشت Cloudflare یا CDN دیگری است، اول IP واقعی بازدیدکننده را با ماژول realip در Nginx بازیابی کنید. وگرنه ستون IP در access.log آدرس CDN است و محدودیتی که در ادامه برای صفحهٔ ورود میگذارید، بین همهٔ کاربرانی که از یک سرور لبهٔ CDN میآیند مشترک میشود؛ حتی ممکن است خودتان هم 503 بگیرید.
برای Cloudflare، همهٔ بازههای IP فهرستشده در صفحهٔ IPهای Cloudflare را یکییکی اضافه کنید:
# /etc/nginx/conf.d/cloudflare-realip.conf
# one set_real_ip_from line for every range listed at https://www.cloudflare.com/ips/
set_real_ip_from 173.245.48.0/20;
real_ip_header CF-Connecting-IP;
اگر از XML-RPC استفاده نمیکنید (Jetpack و برخی اپلیکیشنها به آن نیاز دارند)، آن را ببندید و برای صفحهٔ ورود محدودیت نرخ بگذارید:
# /etc/nginx/conf.d/limits.conf (loaded inside http {})
limit_req_zone $binary_remote_addr zone=wplogin:10m rate=10r/m;
# inside server {} of the site
location = /xmlrpc.php {
deny all;
}
location = /wp-login.php {
limit_req zone=wplogin burst=5 nodelay;
include snippets/fastcgi-php.conf;
fastcgi_pass unix:/run/php/php8.3-fpm.sock;
}
درخواستهای اضافه کد 503 میگیرند؛ آن را با خرابی سرور اشتباه نگیرید. برای تنظیمات کلیتر، مقالهٔ بهینهسازی سرور مجازی برای وردپرس را ببینید.
روی هاست اشتراکی چه کاری از دست شما برمیآید؟
- دیدن خطاها: در cPanel بخش Metrics › Errors تا ۳۰۰ خطای اخیر وبسرور دامنههای شما را نشان میدهد.
- وبسرور LiteSpeed: روی هاستهای LiteSpeed، PHP از طریق LSAPI اجرا میشود و مهلت اسکریپتهای طولانی را ارائهدهنده تنظیم میکند؛ تنظیمات Nginx و PHP-FPM بالا آنجا کاربرد ندارد.
- تنظیمات PHP: Software › MultiPHP INI Editor، یا در هاستهای CloudLinux بخش Select PHP Version؛ اما محدودیت
max_execution_timeرا که گفتیم در نظر بگیرید. - کران: WP-Cron را با روش بالا به Advanced › Cron Jobs بسپارید.
- مصرف منابع: در هاستهای CloudLinux صفحهٔ Resource Usage سقفهای رسیده را نشان میدهد. سقف Entry Processes (EP) خطای 508 و سقف NPROC معمولاً 500 یا 503 میدهد؛ سقف CPU فقط سایت را کند میکند و همین کندی میتواند به timeout برسد.
- تیکت دقیق: نشانی صفحه، زمان دقیق خطا، IP خودتان و خروجی
curlبالا را بفرستید.
جدول عیبیابی سریع
| نشانه | علت محتمل | راهحل |
|---|---|---|
| 504 بعد از ۶۰ ثانیه، فقط روی چند صفحه | اسکریپت یا کوئری کند | slowlog، لاگ کوئری کند، بهینهسازی |
| 504 روی همهٔ صفحهها در ساعتهای شلوغ | استخر PHP-FPM پر | محاسبهٔ pm.max_children، کش صفحه، مهار رباتها |
| فقط روی سرور ایران، در بعضی روزها | درخواست بیرونی بیجواب | slowlog، WP_HTTP_BLOCK_EXTERNAL، صف |
| بعد از بهروزرسانی یک افزونه | نسخهٔ جدید کند است | برگرداندن نسخه، گزارش به سازنده |
load بالا و wa بزرگ |
دیسک کند یا swap سنگین | کم کردن مصرف حافظه، کش، ارتقای منابع |
اگر سایت شما روی هاکان سرور است
روی هاست اشتراکی، از جمله هاست وردپرس، تنظیمات سطح وبسرور با ارائهدهنده است و کار شما پیدا کردن بخش کند سایت و فرستادن اطلاعات دقیق است. هاست لینوکس هاکان بر پایهٔ cPanel و LiteSpeed است. پشتیبانی فنی ۲۴ ساعته از طریق تیکت در دسترس است. در بیشتر سایتهای وردپرسی، 504 از یک افزونه یا کار زمانبندیشدهٔ سنگین است و دلیل کافی برای کوچ به سرویس بزرگتر نیست.
روی سرور مجازی، Nginx، PHP-FPM و دیتابیس در اختیار خود شماست و این مقاله چکلیست شماست. اگر بعد از رفع کدهای کند، لاگها هنوز کمبود حافظه یا CPU نشان میدهند، ارتقای منابع سرویس با ثبت تیکت انجام میشود. اگر IP سرور را در درگاه پرداخت یا فایروال یک سرویس بیرونی ثبت کردهاید، IP سرویس تا زمانی که سرویس تمدید شود ثابت میماند.
پرسشهای متداول
خطای 504 از سمت من است یا از سایت؟
تقریباً همیشه از سایت. اگر با اینترنت همراه و از ابزارهای تست چندشهری هم 504 میبینید، مشکل روی سرور است و کاری جز صبر و خبر دادن به مدیر سایت از شما برنمیآید.
فرق خطای 502 و 504 چیست؟
در 502 واسط پاسخ نامعتبر گرفته یا اتصالش رد شده است، مثلاً چون PHP-FPM خاموش است. در 504 واسط در مهلتش پاسخی نگرفته است؛ معمولاً بکاند زنده اما کند است و گاهی، وقتی فایروال بستهها را بیصدا دور میریزد، اتصال اصلاً برقرار نشده است.
ارور 504 در وردپرس را چطور رفع کنم؟
اول با slowlog یا Query Monitor افزونهٔ کند را پیدا کنید، WP-Cron را به کران سیستم بسپارید و درخواستهای بیرونی بیجواب را بررسی کنید. اگر 504 فقط در ساعتهای شلوغ است، استخر PHP-FPM و رباتهای صفحهٔ ورود را ببینید.
افزایش max_execution_time ارور 504 را رفع میکند؟
معمولاً نه. روی لینوکس انتظار برای دیتابیس و شبکه جزو این مهلت نیست و 504 را Nginx یا CDN با مهلت خودشان میدهند. علت کندی را با slowlog پیدا کنید.
مقدار مناسب fastcgi_read_timeout چقدر است؟
برای بیشتر سایتها همان ۶۰ ثانیهٔ پیشفرض. اگر درخواست مشروعی طولانیتر است، آن را کمی بیشتر از request_terminate_timeout و پشت Cloudflare کمتر از ۱۲۵ ثانیه بگذارید. عددهای چند صد ثانیهای معمولاً فقط مشکل را پنهان میکنند.
خطای 524 کلودفلر با 504 چه فرقی دارد؟
524 را خود Cloudflare میدهد، وقتی سرور اصلی در ۱۲۵ ثانیه پاسخ نداده است. 504 با نشان Cloudflare یعنی سرور اصلی شما خودش 504 داده است.
خطای 504 به سئوی سایت آسیب میزند؟
خطاهای کوتاه و نادر نه. طبق مستندات گوگل، خطاهای 5xx سرعت خزش را موقتاً کم میکنند و نشانیهایی که مدام خطای سرور بدهند در نهایت از ایندکس حذف میشوند.
جمعبندی
504 پیام واسطی است که از انتظار دست کشیده، نه خود مشکل. با curl زمان و منبع خطا را پیدا کنید، در لاگ Nginx مرحلهٔ timeout را ببینید و با slowlog و لاگ کوئریهای کند بفهمید PHP منتظر چه بوده است. علت معمولاً افزونه یا کوئری کند، استخر کوچک PHP-FPM، API بیرونی بیجواب یا کاری است که باید در پسزمینه اجرا شود.
قدم بعدی: slowlog را با آستانهٔ ۱۰ ثانیه روشن کنید و request_terminate_timeout را کمی کمتر از مهلت Nginx بگذارید. بعد از آن، لاگها نشان میدهند مشکل از منابع است یا از کد.


