# سرور چیست؟ انواع سرور، تفاوت با کامپیوتر و راهنمای انتخاب

> سرور چیست و چه فرقی با کامپیوتر معمولی دارد؟ انواع سرور از وب و دیتابیس تا ایمیل، سرور مجازی، ابری و اختصاصی، سخت‌افزار سرور و راهنمای انتخاب گزینهٔ کافی.

- صفحه: https://hakanserver.com/what-is-server/
- تاریخ انتشار: ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (2026-11-06)
- دسته: سرور
- زمان مطالعه: حدود 20 دقیقه

![لپ‌تاپ با نشان وب که با خط‌چین به رک سرور با نشان دیتابیس وصل است؛ سرور چیست و مدل کلاینت و سرور](https://hakanserver.com/wp-content/uploads/2026/11/what-is-server.jpg)

سرور چیست؟ سرور (Server) کامپیوتر یا برنامه‌ای است که از راه شبکه به درخواست دستگاه‌ها و برنامه‌های دیگر، یعنی کلاینت‌ها، پاسخ می‌دهد؛ مثلاً صفحهٔ سایتی را که در مرورگر باز می‌کنید یک سرور می‌فرستد و ایمیلی را که می‌فرستید یک سرور تحویل می‌گیرد. این راهنما فرق سرور با کامپیوتر معمولی، انواع سرور از نظر کاربرد و شکل، تفاوت سرور فیزیکی، مجازی، ابری و اختصاصی و راه انتخاب گزینهٔ کافی را یک‌جا توضیح می‌دهد.

واژهٔ «سرور» هم به دستگاه گفته می‌شود و هم به نرم‌افزاری که روی آن سرویس می‌دهد؛ در ادامه هر دو را با مثال‌هایی می‌بینید که خودتان می‌توانید آزمایش کنید.

> **به‌طور خلاصه:** سرور دستگاه یا برنامه‌ای است که به کلاینت‌ها، مثل مرورگر، سرویس می‌دهد. سرورهای سازمانی برای کار شبانه‌روزی ساخته می‌شوند: رم ECC، دیسک‌های قابل تعویض در حال کار با RAID، منبع تغذیه و فن افزونه و مدیریت از راه دور با BMC. از نظر کاربرد، سرور وب، دیتابیس، ایمیل، DNS، فایل، اپلیکیشن، بازی و بکاپ داریم و از نظر شکل، رک‌مونت، تاور و تیغه‌ای. برای سایت کوچک هاست اشتراکی کافی است، برای اپلیکیشن و ربات سرور مجازی و برای بار سنگین یا جداسازی کامل سرور اختصاصی؛ از کوچک‌ترین گزینهٔ کافی شروع کنید.

## سرور چیست؟

طبق [تعریف MDN](https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Server)، سرور نرم‌افزار یا سخت‌افزاری است که به کاربری سرویس می‌دهد که معمولاً «کلاینت» (Client) نامیده می‌شود. سرور سخت‌افزاری کامپیوتری مشترک روی شبکه است که معمولاً قدرتمند است و در دیتاسنتر نگهداری می‌شود؛ سرور نرم‌افزاری برنامه‌ای است که به برنامه‌های دیگر یا به کاربران سرویس می‌دهد و اغلب روی همان سرور سخت‌افزاری اجرا می‌شود. کلاینت و سرور با یک پروتکل (Protocol)، یعنی قواعد مشترک گفت‌وگو، پیام رد و بدل می‌کنند؛ مثل HTTP برای وب یا SMTP برای ارسال ایمیل.

### سرور سخت‌افزاری و نرم‌افزار سرور

یک کامپیوتر می‌تواند هم‌زمان چند نرم‌افزار سرور را اجرا کند. روی سرور یک سایت وردپرسی معمولاً سه برنامهٔ جدا کار می‌کنند: وب‌سرور (مثل Nginx یا Apache) که درخواست مرورگر را می‌گیرد، PHP که صفحه را می‌سازد و MySQL یا MariaDB که داده‌ها را نگه می‌دارد. MDN در [توضیح وب‌سرور](https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Howto/Web_mechanics/What_is_a_web_server) به این ترکیب وب‌سرور «پویا» (Dynamic) می‌گوید، چون محتوا با کمک سرور اپلیکیشن و دیتابیس (پایگاه داده) پیش از ارسال ساخته می‌شود؛ وب‌سرور ایستا فایل‌ها را همان‌طور که هستند می‌فرستد.

نقش «کلاینت» و «سرور» به برنامه بستگی دارد، نه به دستگاه. وب‌سرور برای مرورگر شما سرور است، اما وقتی از دیتابیس داده می‌خواهد، خودش کلاینت دیتابیس است.

### مدل کلاینت و سرور با مثال مرورگر

وقتی نشانی سایتی را در مرورگر می‌نویسید، طبق [توضیح MDN دربارهٔ کار وب](https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Web_standards/How_the_web_works) این اتفاق‌ها می‌افتد:

1. مرورگر از سرور DNS می‌پرسد سایت روی کدام سرور است و آدرس IP آن را می‌گیرد.
2. مرورگر یک درخواست HTTP به آن سرور می‌فرستد و نسخه‌ای از صفحه را می‌خواهد. این پیام و بقیهٔ داده‌ها با پروتکل‌های TCP/IP روی اینترنت جابه‌جا می‌شوند؛ در سایت‌های HTTPS، ارتباط معمولاً روی پورت 443 و رمزنگاری‌شده است.
3. اگر سرور درخواست را بپذیرد، پاسخ «200 OK» را می‌فرستد و فایل‌های صفحه را در قالب بسته‌های (Packet) کوچک ارسال می‌کند.
4. مرورگر بسته‌ها را کنار هم می‌گذارد و صفحه را نمایش می‌دهد.

یک صفحه معمولاً ده‌ها درخواست جدا دارد، برای HTML، CSS، جاوااسکریپت، تصاویر و فونت‌ها، که گاهی به سرورهای دیگری مثل CDN می‌روند؛ پس پشت یک صفحه اغلب چند سرور کار می‌کنند.

## گفت‌وگوی کلاینت و سرور را خودتان ببینید

### درخواست با مرورگر و curl

در Chrome کلید F12 را بزنید (در مک Cmd+Option+I)، به سربرگ Network بروید و صفحه را دوباره بارگذاری کنید. روی اولین درخواست در ستون Name کلیک کنید و سربرگ Headers را باز کنید: در بخش General کد وضعیت (Status Code) پاسخ سرور را می‌بینید و در Response Headers سرآیندهایی را که سرور فرستاده است.

درخواست مشابهی را با curl هم می‌توانید بفرستید؛ گزینهٔ `-I` فقط سرآیندهای پاسخ را می‌گیرد و نشان می‌دهد. در لینوکس و macOS دستور اول را در ترمینال بزنید. در ویندوز ۱۰ و ۱۱ هم curl همراه سیستم‌عامل نصب است؛ آنجا `curl.exe` بنویسید، چون در Windows PowerShell 5.1، که همراه ویندوز است، `curl` نام دیگر دستور Invoke-WebRequest است؛ [سایت curl](https://curl.se/windows/microsoft.html) هم نوشتن `curl.exe` را توصیه می‌کند:

```
curl -I https://example.com
# Windows (Command Prompt or PowerShell)
curl.exe -I https://example.com
```

نمونهٔ خروجی در آبان ۱۴۰۵ (کوتاه‌شده؛ سرآیندهای این سایت ممکن است تغییر کنند):

```
HTTP/2 200
date: Wed, 04 Nov 2026 18:47:35 GMT
content-type: text/html; charset=utf-8
server: cloudflare
cf-cache-status: HIT
```

سطر اول یعنی پاسخ با HTTP/2 و کد 200 (موفق) آمده است؛ بسته به نسخهٔ curl ممکن است به‌جای آن `HTTP/1.1 200 OK` ببینید. سرآیند `server` نرم‌افزار پاسخ‌دهنده را نشان می‌دهد، اگر سایت آن را پنهان نکرده باشد. اینجا پاسخ را Cloudflare داده و طبق [مستندات Cloudflare](https://developers.cloudflare.com/cache/concepts/cache-responses/)، `HIT` یعنی فایل از حافظهٔ موقت (Cache) خود آن آمده، نه از سرور اصلی سایت؛ پس سروری که جواب می‌دهد همیشه همان سروری نیست که سایت رویش نصب شده است.

### کدام برنامه‌ها روی سرور منتظر درخواست‌اند؟

هر نرم‌افزار سرور روی یک پورت (Port) «گوش می‌دهد» (Listen)، یعنی منتظر اتصال می‌ماند. روی سرور لینوکس (Ubuntu و Debian)، دستور زیر برنامه‌های منتظر روی پورت‌های TCP را نشان می‌دهد؛ `-t` یعنی TCP، `-l` فقط پورت‌های در حال انتظار، `-n` شمارهٔ پورت به‌جای نام سرویس و `-p` نام برنامه. اگر روی Debian دستور sudo نصب نیست، همین دستور را با کاربر root و بدون sudo بزنید:

```
sudo ss -tlnp
```

نمونهٔ ساده‌شدهٔ خروجی روی سروری با Nginx و MySQL (سطرهای دیگر، مثل SSH، حذف شده‌اند و شماره‌ها در سرور شما فرق می‌کند):

```
State   Recv-Q  Send-Q  Local Address:Port  Peer Address:Port  Process
LISTEN  0       511           0.0.0.0:80         0.0.0.0:*      users:(("nginx",pid=1290,fd=6),("nginx",pid=1289,fd=6))
LISTEN  0       511           0.0.0.0:443        0.0.0.0:*      users:(("nginx",pid=1290,fd=7),("nginx",pid=1289,fd=7))
LISTEN  0       151         127.0.0.1:3306       0.0.0.0:*      users:(("mysqld",pid=905,fd=24))
```

Nginx روی پورت‌های 80 و 443 و روی همهٔ آدرس‌های IPv4 سرور (`0.0.0.0`) منتظر است، پس اگر فایروال اجازه دهد، از اینترنت در دسترس است؛ اما MySQL فقط روی `127.0.0.1` گوش می‌دهد و فقط برنامه‌های همان سرور به آن وصل می‌شوند. اگر پورت دیتابیسی را بی‌دلیل روی `0.0.0.0` دیدید، آن را ببندید یا با فایروال محدود کنید. در ویندوز سرور همین فهرست را در PowerShell ببینید و نام برنامه را با شمارهٔ `OwningProcess` پیدا کنید:

```
Get-NetTCPConnection -State Listen | Sort-Object LocalPort | Select-Object LocalAddress, LocalPort, OwningProcess
# replace 1234 with an OwningProcess value from the list
Get-Process -Id 1234
```

## تفاوت سرور با کامپیوتر معمولی

از نظر فنی هر کامپیوتری، حتی لپ‌تاپ قدیمی، با نصب نرم‌افزار سرور می‌تواند سرور شود. تفاوت سرورهای سازمانی در طراحی برای کار شبانه‌روزی و پاسخ هم‌زمان به کاربران زیاد است: خرابی یک دیسک، فن یا منبع تغذیه نباید سرویس را متوقف کند، قطعهٔ خراب باید بدون خاموش کردن دستگاه عوض شود و مدیر سرور باید بتواند از هر جایی دستگاه را مدیریت کند.

| ویژگی | کامپیوتر خانگی یا اداری | سرور سازمانی |
| --- | --- | --- |
| کار اصلی | کار یک کاربر پشت دستگاه | پاسخ هم‌زمان به کاربران و برنامه‌های زیاد از راه شبکه |
| زمان کار | معمولاً چند ساعت در روز | طراحی‌شده برای کار شبانه‌روزی |
| پردازنده | یک پردازندهٔ دسکتاپی | پردازندهٔ سروری مثل Xeon یا EPYC، گاهی دو عدد |
| رم | معمولاً بدون ECC | ECC، با ظرفیت بسیار بیشتر |
| دیسک | معمولاً یک یا دو دیسک ثابت | چند دیسک Hot-swap، معمولاً با RAID |
| شبکه | معمولاً یک پورت شبکه | چند پورت پرسرعت، مثلاً ۱۰ یا ۲۵ گیگابیت، و پورت جدای مدیریت |
| برق و فن | یک منبع تغذیه | منبع تغذیه و فن افزونه (Redundant) |
| مدیریت | معمولاً فقط پشت خود دستگاه | از راه دور با BMC، حتی وقتی سیستم‌عامل از کار افتاده |
| شکل | کیس رومیزی یا لپ‌تاپ | رک‌مونت، تاور یا تیغه‌ای |

### رم ECC

رم ECC (Error-Correcting Code) کنار داده، بیت‌های اضافه‌ای برای تشخیص و اصلاح خطا نگه می‌دارد. طبق [مستندات کرنل لینوکس](https://docs.kernel.org/admin-guide/RAS/main.html)، این سازوکار خطای کم را خودکار اصلاح می‌کند و خطای بیشتر را دست‌کم گزارش می‌دهد. در رم معمولی، تغییر ناخواستهٔ یک بیت ممکن است بی‌آنکه خطایی دیده شود داده را خراب کند یا سرور را از کار بیندازد؛ این خطر در سروری که ماه‌ها روشن می‌ماند جدی‌تر است. پردازنده و مادربرد هم باید از ECC پشتیبانی کنند و بسیاری از سیستم‌های خانگی این پشتیبانی را ندارند. مایکروسافت هم در [حداقل سخت‌افزار Windows Server](https://learn.microsoft.com/en-us/windows-server/get-started/hardware-requirements)، رم ECC یا فناوری مشابه را برای نصب روی سرور فیزیکی آورده است.

### دیسک‌های Hot-swap و RAID

در سرورهای رک‌مونت، دیسک‌ها معمولاً Hot-swap هستند، یعنی بدون خاموش کردن سرور از جایگاه جلوی دستگاه (Drive Bay) بیرون می‌آیند و دیسک نو جایشان می‌رود. معمولاً چند دیسک با RAID یک آرایه می‌سازند تا خرابی یک دیسک سرویس را متوقف نکند و داده از بین نرود. طبق [راهنمای سطوح RAID در Dell](https://www.dell.com/support/kbdoc/en-us/000128635/dell-servers-what-are-the-raid-levels-and-their-specifications)، RAID 0 در برابر خرابی دیسک هیچ تحملی ندارد، RAID 1 (آینه‌ای) و RAID 5 (با اطلاعات توازن یا Parity) خرابی یک دیسک را تحمل می‌کنند، RAID 6 خرابی دو دیسک را و RAID 10 خرابی یک دیسک در هر مجموعهٔ آینه‌ای را. RAID می‌تواند سخت‌افزاری باشد (کارت کنترلر جدا) یا نرم‌افزاری (مثل mdadm در لینوکس).

RAID بکاپ نیست و Dell هم در همان راهنما همین را صریح نوشته است. RAID در برابر خرابی دیسک محافظت می‌کند، نه در برابر ویروس و باج‌افزار، خراب شدن فایل، پاک کردن اشتباهی، دزدی یا آتش‌سوزی؛ این اتفاق‌ها همهٔ دیسک‌های آرایه را با هم درگیر می‌کنند. برای همین نسخهٔ بکاپ باید بیرون از همان سرور نگهداری شود.

### منبع تغذیه و فن افزونه

سرورهای سازمانی معمولاً دو منبع تغذیه (PSU) دارند که هر کدام به‌تنهایی می‌تواند سرور را روشن نگه دارد، و فن‌هایشان هم دست‌کم یکی اضافه دارد (N+1). مثلاً در [مشخصات Lenovo ThinkSystem SR650 V3](https://lenovopress.lenovo.com/lp1601-thinksystem-sr650-v3-server) تا دو منبع تغذیهٔ Hot-swap افزونه آمده و فن‌های N+1 که از کار افتادن یک روتور (Rotor) فن را تحمل می‌کنند. در دیتاسنتر معمولاً هر منبع تغذیه را به مسیر برق جداگانه‌ای وصل می‌کنند تا قطع یک مسیر، سرور را خاموش نکند.

### مدیریت از راه دور با BMC، IPMI و Redfish

بیشتر سرورهای سازمانی کنترلر مدیریتی جدایی به نام BMC (Baseboard Management Controller) دارند. طبق [مستندات HPE](https://servermanagementportal.ext.hpe.com/docs/references_and_material/blogposts/why_is_redfish_different/why_is_redfish_different_part1)، BMC به‌محض وصل شدن کابل برق روشن می‌شود و درگاه شبکهٔ خودش را دارد؛ پس حتی وقتی سرور خاموش است یا سیستم‌عامل بالا نمی‌آید، می‌توانید از راه دور سرور را روشن و خاموش کنید، دما و خطاهای سخت‌افزار را بخوانید و بسته به مدل و لایسنس، تصویر صفحه را ببینید و با فایل ISO سیستم‌عامل نصب کنید. نام این کنترلر در Dell، iDRAC، در HPE، iLO و در Lenovo، XClarity Controller است.

استاندارد قدیمی گفت‌وگو با BMC، IPMI است. حامیان اصلی آن، یعنی Dell، HPE، NEC و اینتل، در [اطلاعیه‌ای در صفحهٔ IPMI اینتل](https://www.intel.com/content/www/us/en/products/docs/servers/ipmi/ipmi-home.html) نوشته‌اند به‌روزرسانی دیگری برای مشخصات IPMI برنامه‌ریزی نشده و Redfish از سازمان DMTF را نمونه‌ای از رابط‌های مدرن‌تر معرفی کرده‌اند. Redfish یک API از نوع REST است و ابزارهای خودکارسازی از آن استفاده می‌کنند. بسیاری از سرورهای امروزی هر دو را دارند؛ مثلاً XClarity Controller 2 در SR650 V3 از IPMI 2.0 و Redfish پشتیبانی می‌کند.

## شکل سرور: رک‌مونت، تاور و تیغه‌ای

سرورها از نظر شکل ظاهری (Form Factor) سه دستهٔ اصلی دارند:

| شکل | ظاهر | مناسب برای |
| --- | --- | --- |
| رک‌مونت (Rack) | شاسی تخت و کشویی که در رک ۱۹ اینچی بسته می‌شود؛ ارتفاعش با U سنجیده می‌شود | دیتاسنتر و هر جا که تعداد سرور زیاد است |
| تاور (Tower) | شبیه کیس رومیزی، روی زمین یا میز | دفترهای کوچک و شعبه‌هایی که رک ندارند |
| تیغه‌ای (Blade) | سرورهای باریک در یک شاسی مشترک | تراکم بالا در فضای کم، معمولاً در سازمان‌های بزرگ |

### 1U و 2U یعنی چه؟

U یا یونیت رک، واحد ارتفاع تجهیزات رک است. طبق [مرجع رک‌های Lenovo](https://lenovopress.lenovo.com/lp1287-lenovo-rack-cabinet-reference) که بر پایهٔ استاندارد EIA-310-D است، هر 1U برابر ۱٫۷۵ اینچ (۴۴٫۴۵ میلی‌متر) است؛ سرور 2U دو برابر این ارتفاع را دارد و بسیاری از رک‌های کامل، از جمله در همین مرجع، 42U هستند. سرور بلندتر جای بیشتری برای دیسک و کارت توسعه دارد: در خانوادهٔ Lenovo ThinkSystem، مدل 1U یعنی SR630 V3 حداکثر ۱۲ دیسک ۲٫۵ اینچی می‌گیرد و مدل 2U یعنی SR650 V3 حداکثر ۴۰ دیسک ۲٫۵ اینچی.

### تاور و تیغه‌ای

بعضی سرورهای تاور، مثل Lenovo ThinkSystem ST250 V3، با کیت مخصوص در رک هم نصب می‌شوند. در سرور تیغه‌ای، چند سرور باریک در شاسی مشترکی قرار می‌گیرند که منبع تغذیه، خنک‌کننده و اتصال شبکه را برایشان فراهم می‌کند؛ مثلاً شاسی [Dell PowerEdge MX7000](https://www.dell.com/en-us/shop/ipovw/poweredge-mx7000) در ارتفاع 7U، هشت جایگاه برای سرورها و ذخیره‌سازهای ماژولار دارد. این طراحی فضا و کابل را کم می‌کند، اما هزینهٔ اولیهٔ شاسی معمولاً بالاست و برای یکی دو سرور منطقی نیست.

## انواع سرور بر اساس کاربرد

«نوع سرور» بیشتر وقت‌ها یعنی نقشی که نرم‌افزارش بازی می‌کند. پورت‌های جدول پیش‌فرض‌اند و قابل تغییر؛ بیشترشان در [فهرست پورت‌های IANA](https://www.iana.org/assignments/service-names-port-numbers) ثبت شده‌اند و پورت ماینکرفت پیش‌فرض خود بازی است:

| نقش | چه می‌کند | نرم‌افزار نمونه | پورت رایج |
| --- | --- | --- | --- |
| وب‌سرور | صفحه و فایل‌های سایت را به مرورگر می‌دهد | Nginx، Apache، LiteSpeed، IIS | 80، 443 |
| پروکسی معکوس (Reverse Proxy) | درخواست‌ها را جلوی سرور اصلی می‌گیرد، کش می‌کند یا بین چند سرور پخش می‌کند | Nginx، HAProxy؛ سرویس‌های CDN | 80، 443 |
| سرور اپلیکیشن | منطق برنامه را اجرا می‌کند، مثل ورود کاربر و ثبت سفارش | PHP-FPM، Node.js، Gunicorn | بسته به برنامه؛ اغلب پشت وب‌سرور |
| دیتابیس | داده‌ها را ذخیره می‌کند و به پرس‌وجوها پاسخ می‌دهد | MySQL، MariaDB، PostgreSQL، SQL Server | 3306، 5432، 1433 |
| ایمیل | نامه را می‌فرستد، می‌گیرد و در صندوق نگه می‌دارد | Postfix (SMTP)، Dovecot (IMAP و POP3) | 25، 465، 587، 993، 995 |
| DNS | نام دامنه را به IP تبدیل می‌کند | BIND، PowerDNS | 53 |
| فایل و ذخیره‌سازی | فایل‌ها را در شبکه به اشتراک می‌گذارد | Samba (پروتکل SMB)، سرور NFS | 445، 2049 |
| بازی | وضعیت بازی چندنفره را بین بازیکنان هماهنگ می‌کند | سرور Minecraft Java | 25565 |
| بکاپ | نسخه‌های پشتیبان سرورهای دیگر را نگه می‌دارد | rsync، restic، Borg | اغلب روی SSH (22) |

یک سرور می‌تواند چند نقش را با هم داشته باشد، مثل همان سرور وردپرسی بالا؛ وقتی بار زیاد شد، اولین جداسازی معمولاً بردن دیتابیس به سروری جداست تا وب و دیتابیس بر سر رم و دیسک رقابت نکنند. ایمیل را هم بهتر است از سرور سایت جدا نگه دارید تا هک شدن سایت یا بد شدن اعتبار IP، ایمیل‌ها را از کار نیندازد.

## سرور فیزیکی، مجازی، ابری یا اختصاصی؟

وقتی سرور می‌خرید یا اجاره می‌کنید، یکی از این مدل‌ها را می‌گیرید؛ هاست اشتراکی را هم برای مقایسه آورده‌ایم، چون برای بسیاری از سایت‌ها جایگزین سرور است:

| مدل | چه می‌گیرید | نگهداری سخت‌افزار | مناسب برای |
| --- | --- | --- | --- |
| هاست اشتراکی | فضای سایت با کنترل پنل روی سروری مشترک، بدون دسترسی root | ارائه‌دهنده؛ نرم‌افزار سرور هم با اوست | سایت شرکتی، وبلاگ و فروشگاه کوچک |
| سرور مجازی (VPS) | ماشین مجازی با منابع مشخص و دسترسی root | ارائه‌دهنده | بیشتر اپلیکیشن‌ها، ربات‌ها و سایت‌های پربازدید |
| سرور ابری | ماشین مجازی سلف‌سرویس، اغلب با API و پرداخت بر اساس مصرف | ارائه‌دهنده | بار پرنوسان و سرورهای کوتاه‌مدت |
| سرور اختصاصی | کل یک سرور فیزیکی اجاره‌ای در دیتاسنتر | معمولاً ارائه‌دهنده، طبق شرایط او؛ پیش از خرید بپرسید | بار سنگین و پایدار، جداسازی کامل |
| سرور فیزیکی شخصی | دستگاهی که خودتان می‌خرید، در شرکت یا کولوکیشن | خودتان | سازمان‌های دارای تیم فنی و الزام نگهداری داده نزد خود |

سرور مجازی (VPS) سهمی از یک سرور فیزیکی است که لایهٔ مجازی‌سازی (Hypervisor)، مثل KVM، آن را از ماشین‌های دیگر جدا می‌کند؛ سیستم‌عامل خودتان را دارید و مثل یک سرور کامل مدیریتش می‌کنید. تعریفی ساده از آن را با یک مثال در [سرور مجازی چیست؟](https://hakanserver.com/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/) آورده‌ایم. سرور ابری به معنای رایجش هم ماشین مجازی است و فرقش در پلتفرم دور آن است: طبق [تعریف NIST](https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/145/final)، منابع ابری درخواستی و سلف‌سرویس‌اند و با کمترین تعامل با ارائه‌دهنده سریع تحویل داده و آزاد می‌شوند. مرز آن با سرور مجازی و پرسش‌های پیش از خرید را در [سرور ابری چیست؟](https://hakanserver.com/what-is-cloud-server/) توضیح داده‌ایم.

سرور اختصاصی (Dedicated Server) یک دستگاه فیزیکی کامل است که منابعش با هیچ مشتری دیگری تقسیم نمی‌شود و به آن «بِر مِتال» (Bare Metal) هم می‌گویند. اگر بار سنگین دارید، مقالهٔ [سرور اختصاصی چیست؟](https://hakanserver.com/what-is-dedicated-server/) نشانه‌های نیاز، انتخاب پردازنده، رم، دیسک و RAID و تست سخت‌افزار بعد از تحویل را مفصل توضیح می‌دهد. در کولوکیشن (Colocation) سرور مال خودتان است و فقط فضای رک، برق و اینترنت دیتاسنتر را اجاره می‌کنید؛ تعمیر و تعویض قطعه هم با خودتان است.

## سیستم‌عامل سرور: لینوکس یا ویندوز سرور

طبق آمار [W3Techs](https://w3techs.com/technologies/overview/operating_system) در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ (۴ نوامبر ۲۰۲۶)، ۹۲٫۲ درصد وب‌سایت‌هایی که سیستم‌عامل سرورشان شناخته شده روی خانوادهٔ یونیکس، که لینوکس هم جزو آن است، و ۸ درصد روی ویندوز اجرا می‌شوند. این آمار فقط وب‌سایت‌ها را می‌سنجد، نه همهٔ سرورها را، اما نشان می‌دهد لینوکس گزینهٔ رایج سرورهای وب است و ویندوز سرور برای نیازهای مشخص.

**لینوکس:** بیشتر توزیع‌ها رایگان‌اند و بدون محیط گرافیکی با منابع کم اجرا می‌شوند. ابزارهای رایج وب هم روی لینوکس بهتر پشتیبانی می‌شوند؛ مثلاً [مستندات Nginx](https://nginx.org/en/docs/windows.html) نسخهٔ ویندوزی آن را آزمایشی (Beta) و بدون کارایی بالا معرفی می‌کند. مدیریت لینوکس بیشتر با خط فرمان و SSH است. برای سرور نسخه‌های پشتیبانی بلندمدت را بگیرید: [اوبونتو](https://ubuntu.com/about/release-cycle) هر دو سال یک نسخهٔ LTS منتشر می‌کند که ۵ سال به‌روزرسانی امنیتی استاندارد می‌گیرد، Ubuntu 24.04 تا ۲۰۲۹ و Ubuntu 26.04 تا ۲۰۳۱. [Debian 13](https://www.debian.org/releases/) نسخهٔ پایدار فعلی دبیان است و AlmaLinux و Rocky Linux برای نرم‌افزارهایی که محیط Red Hat می‌خواهند. پشتیبانی CentOS Linux 7، آخرین نسخهٔ پشتیبانی‌شدهٔ CentOS Linux، در تیر ۱۴۰۳ تمام شد؛ روی سرور تازه نصبش نکنید.

**ویندوز سرور:** لایسنس پولی می‌خواهد و رم بیشتری لازم دارد: طبق [حداقل سخت‌افزار مایکروسافت](https://learn.microsoft.com/en-us/windows-server/get-started/hardware-requirements)، Windows Server 2025 دست‌کم ۲ گیگابایت رم می‌خواهد و با محیط گرافیکی (Desktop Experience) ۴ گیگابایت پیشنهاد می‌شود، اما حداقل [Ubuntu Server 24.04](https://ubuntu.com/server/docs/reference/installation/system-requirements/) در ایمیج ابری ۱ گیگابایت است. با این حال، وقتی نرم‌افزارتان فقط نسخهٔ ویندوزی دارد، مثل برنامه‌های قدیمی ‎.NET Framework، یا به Active Directory و ریموت دسکتاپ چندکاربره نیاز دارید (که برای هر کاربر یا دستگاه لایسنس RDS CAL می‌خواهد)، گزینهٔ درست است.

نسخهٔ ویندوز سرور را با تاریخ پشتیبانی انتخاب کنید: طبق [صفحهٔ چرخهٔ عمر مایکروسافت](https://learn.microsoft.com/en-us/lifecycle/products/windows-server-2016)، پشتیبانی تمدیدشده (Extended Support)، یعنی به‌روزرسانی امنیتی، برای Windows Server 2016 در ۲۲ دی ۱۴۰۵ (۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۷) تمام می‌شود. Windows Server 2019 تا دی ۱۴۰۷ به‌روزرسانی امنیتی می‌گیرد؛ Windows Server 2022، که پشتیبانی اصلی‌اش در مهر ۱۴۰۵ تمام شد و حالا فقط وصلهٔ امنیتی می‌گیرد، تا مهر ۱۴۱۰ و Windows Server 2025 تا آبان ۱۴۱۳.

## سرورها کجا نگهداری می‌شوند؟

سرورهای اینترنتی معمولاً در دیتاسنتر (Data Center) هستند. [Cisco](https://www.cisco.com/c/en/us/solutions/data-center-virtualization/what-is-a-data-center.html) دیتاسنتر را ساختمانی برای نگهداری برنامه‌ها و داده‌های حیاتی سازمان‌ها تعریف می‌کند، با زیرساخت برق و منبع تغذیهٔ بدون وقفه (UPS)، خنک‌کننده، اطفای حریق، ژنراتور پشتیبان و اتصال به شبکه‌های بیرونی. در عمل یعنی:

- **برق:** UPS برق سرورها را تا روشن شدن ژنراتور نگه می‌دارد.
- **خنک‌کننده:** رک‌ها معمولاً طوری چیده می‌شوند که هوای سرد از جلوی سرورها وارد و هوای گرم از پشت خارج شود.
- **شبکه:** بسیاری از دیتاسنترها به چند اپراتور اینترنت وصل‌اند تا قطع یکی، سرورها را از دسترس خارج نکند.
- **امنیت فیزیکی:** ورود به سالن سرورها کنترل و ثبت می‌شود.

محل سرور در سرعت هم اثر دارد: هرچه سرور از کاربران دورتر باشد، زمان رفت‌وبرگشت هر درخواست معمولاً بیشتر می‌شود؛ پس لوکیشن را بر اساس محل کاربران انتخاب کنید.

## کدام سرور برای شما کافی است؟

قاعدهٔ منصفانه این است که از کوچک‌ترین گزینه‌ای شروع کنید که نیازتان را برآورده می‌کند و بعد، با اندازه‌گیری مصرف واقعی، بزرگ‌تر شوید؛ روی لینوکس مصرف پردازنده، رم و دیسک را با `top`، `free -h` و `df -h` ببینید.

| نیاز شما | گزینهٔ کافی |
| --- | --- |
| سایت شرکتی، وبلاگ یا فروشگاه کوچک با چند صندوق ایمیل | هاست اشتراکی |
| سایت پربازدید، فروشگاه بزرگ‌تر یا چند سایت با تنظیمات خاص | سرور مجازی |
| ربات، API، اسکریپت ۲۴ ساعته یا نرم‌افزاری با پورت خاص | سرور مجازی |
| بار پرنوسان، آزمایش کوتاه‌مدت یا ساخت و حذف خودکار سرور | سرور ابری |
| دیتابیس سنگین، ساخت چند ماشین مجازی، ذخیره‌سازی حجیم یا الزام جداسازی فیزیکی | سرور اختصاصی |
| آموزش یا اجرای مدل‌های سنگین هوش مصنوعی | سرور دارای GPU، اختصاصی یا ابری |

برای سایت کوچک، هاست اشتراکی کم‌دردسرترین گزینه است، چون نگهداری سرور و نرم‌افزارهایش با ارائه‌دهنده است؛ اگر دامنه هم ندارید، صفحهٔ [هاست و دامنه](https://hakanserver.com/buy-hosting-and-domain/) را ببینید. وقتی به دسترسی root، نصب نرم‌افزار دلخواه یا اجرای برنامهٔ دائمی نیاز دارید، سرور مجازی قدم بعدی است. سرور اختصاصی را وقتی انتخاب کنید که اندازه‌گیری نشان دهد سرور مجازی، حتی بعد از بهینه‌سازی نرم‌افزار، جواب نمی‌دهد یا قرارداد و الزامات امنیتی جداسازی فیزیکی می‌خواهد.

### سرور در ایران یا خارج؟

اگر مخاطبان‌تان داخل ایران‌اند، سرور داخل ایران معمولاً تأخیر کمتری دارد و در دوره‌های قطع یا اختلال اینترنت بین‌الملل، که در سال‌های اخیر چند بار پیش آمده است، معمولاً برای کاربران داخلی در دسترس می‌ماند. برخی سامانه‌های بانکی و دولتی هم از IP خارج در دسترس نیستند؛ اگر سایت‌تان به درگاه پرداخت وصل می‌شود، شرط IP سرور را از پشتیبانی درگاه بپرسید. در این حالت‌ها [سرور مجازی ایران](https://hakanserver.com/vps-iran/) منطقی‌تر است. در مقابل، در زمان نگارش این مطلب (آبان ۱۴۰۵)، Docker Hub به‌دلیل مقررات صادرات آمریکا، که در [شرایط Docker](https://www.docker.com/legal/docker-subscription-service-agreement/) هم آمده، ممکن است درخواست از IP ایران را رد کند، برخی سرویس‌های Google مثل Gemini API ایران را در [فهرست کشورهای پشتیبانی‌شده](https://aistudio.google.com/docs/available-regions) ندارند و تلگرام در ایران فیلتر است؛ پس پروژه‌ای که به این‌ها وابسته است، مثل ربات تلگرام، یا مخاطب خارجی دارد، روی سرور خارج راحت‌تر راه می‌افتد.

## اشتباه‌های رایج و امنیت روز اول

| اشتباه | پیامد | راه درست |
| --- | --- | --- |
| RAID یا Snapshot را بکاپ دانستن | با حذف اشتباهی، باج‌افزار یا از دست رفتن کل سرور، همهٔ نسخه‌ها با هم از بین می‌روند | بکاپ بیرون از همان سرور و آزمایش منظم بازگردانی |
| باز گذاشتن پورت دیتابیس یا پنل BMC روی اینترنت | هدف اسکن و حمله‌های خودکار حدس رمز | گوش دادن روی 127.0.0.1 یا شبکهٔ خصوصی و محدود کردن دسترسی با فایروال |
| نصب سیستم‌عامل بدون پشتیبانی، مثل CentOS 7 | بدون وصلهٔ امنیتی برای آسیب‌پذیری‌های تازه | Ubuntu 24.04 یا 26.04 LTS، Debian 13 یا Windows Server 2025 و 2022 |

امنیت روز اول هر سرور چند کار ثابت دارد: سیستم‌عامل را به‌روز کنید، فایروال را فقط برای پورت‌های لازم باز کنید، در لینوکس با کلید SSH وارد شوید و بعد ورود با رمز را ببندید، در ویندوز سرور دسترسی ریموت دسکتاپ را به IPهای مشخص محدود کنید و رمز پیش‌فرض هر پنلی، از جمله BMC، را عوض کنید.

## سرور مجازی و اختصاصی در هاکان سرور

اگر بعد از این مقایسه دیدید سرور مجازی برای پروژه‌تان کافی است، از صفحهٔ [خرید سرور مجازی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/) شروع کنید؛ هاکان سرور در ۵۲ لوکیشن سرور مجازی ارائه می‌دهد. سرور اختصاصی هم در ۹ لوکیشن ارائه می‌شود و برای بار سنگین یا جداسازی فیزیکی، صفحهٔ [خرید سرور اختصاصی](https://hakanserver.com/dedicatedserver/) را ببینید. اگر مطمئن نیستید کدام گزینه کافی است، نیاز و مصرف فعلی‌تان را پیش از خرید در تیکت بنویسید؛ پشتیبانی فنی ۲۴ ساعته از طریق تیکت در دسترس است.

## پرسش‌های متداول

### سرور با هاست چه فرقی دارد؟

هاست یک سرویس است: ارائه‌دهنده سرور را نگهداری می‌کند و شما فضای سایت، ایمیل و کنترل پنلی مثل cPanel می‌گیرید، بدون دسترسی root. سرور، چه مجازی چه اختصاصی، ماشینی کامل با دسترسی root یا Administrator است که نصب نرم‌افزار، امنیت و به‌روزرسانی‌اش با خود شماست. هاست اشتراکی هم روی سرور اجرا می‌شود، اما منابع آن سرور بین سایت‌های زیادی تقسیم شده است.

### آیا کامپیوتر خانگی را می‌شود سرور کرد؟

بله، برای یادگیری و کارهای داخل شبکهٔ خانه، مثل اشتراک فایل یا سرور بازی خانگی، کافی است. برای سرویس عمومی چند مانع دارد: اینترنت خانگی معمولاً IP عمومی ثابت ندارد و اگر IP بخش WAN مودم در محدوده‌های خصوصی یا [100.64.0.0/10](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6598.html) باشد، پشت NAT اپراتور (CGNAT) هستید و از بیرون مستقیم به آن نمی‌رسید. سرعت آپلود هم محدود است، با قطع برق یا اینترنت سرویس قطع می‌شود و باز کردن پورت روی مودم، شبکهٔ خانه را در معرض حمله می‌گذارد. برای سرویس عمومی، یک سرور مجازی کوچک منطقی‌تر است.

### سرور چه کاربردی دارد؟

تقریباً هر سرویس آنلاین روی سرور اجرا می‌شود: سایت و فروشگاه اینترنتی، ایمیل، دیتابیس اپلیکیشن‌ها، ذخیره و اشتراک فایل، سرور بازی، ربات و API و بکاپ. در شبکهٔ شرکت‌ها هم سرورها کاربران، فایل‌ها و چاپگرها را مدیریت می‌کنند.

### سرور لینوکس بگیرم یا ویندوز؟

اگر نرم‌افزارتان روی لینوکس اجرا می‌شود، که برای بیشتر سایت‌ها، ربات‌ها و APIها این‌طور است، لینوکس سبک‌تر است و بیشتر توزیع‌هایش لایسنس پولی ندارند. ویندوز سرور را برای نرم‌افزار فقط‌ویندوزی، ‎.NET Framework یا Active Directory بگیرید و نسخهٔ 2025 یا 2022 را انتخاب کنید.

### برای راه‌اندازی سایت حتماً سرور لازم است؟

نه. بیشتر سایت‌های کوچک و متوسط با هاست اشتراکی راه می‌افتند. سرور مجازی وقتی لازم می‌شود که به دسترسی root، نرم‌افزار خاص یا منابع اختصاصی بیشتری نیاز داشته باشید.

## جمع‌بندی

سرور هر دستگاه یا برنامه‌ای است که به کلاینت‌ها سرویس می‌دهد و فرق سرور سازمانی با کامپیوتر معمولی در طراحی برای کار شبانه‌روزی و تحمل خرابی قطعه‌هاست. نقش سرور را نرم‌افزارش تعیین می‌کند، نه شکل دستگاه.

قدم بعدی: نیازتان را با جدول «کدام سرور برای شما کافی است» بسنجید، از کوچک‌ترین گزینهٔ کافی شروع کنید و با اندازه‌گیری مصرف واقعی بزرگ‌تر شوید. لوکیشن را بر اساس محل کاربران بگیرید و از روز اول بکاپی بیرون از همان سرور داشته باشید.

- مطلب قبلی: [آموزش SSH Key؛ ساخت کلید در ویندوز، مک و لینوکس و بستن ورود با رمز](https://hakanserver.com/ssh-key-login/index.md)
- مطلب بعدی: [رفع خطای DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN؛ راه‌حل کاربر و صاحب سایت](https://hakanserver.com/dns-probe-finished-nxdomain/index.md)

## مقاله‌های مرتبط

- [سرور اختصاصی چیست؟ تفاوت با VPS، انتخاب سخت‌افزار و چک‌لیست خرید](https://hakanserver.com/what-is-dedicated-server/index.md)
- [سرور مجازی ویندوز چیست؟ مقایسه با لینوکس، انتخاب نسخه و ۱۰ کار ضروری](https://hakanserver.com/what-is-windows-vps/index.md)
- [VDS چیست؟ تفاوت VPS، VDS و سرور اختصاصی و راهنمای انتخاب](https://hakanserver.com/vps-vds-dedicated-server/index.md)

## سرویس‌های مرتبط هاکان سرور

- [سرور مجازی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/index.md): ۵۲ لوکیشن در ایران و خارج
- [سرور اختصاصی](https://hakanserver.com/dedicatedserver/index.md): ایران و ۸ کشور دیگر
- [هاست و دامنه](https://hakanserver.com/buy-hosting-and-domain/index.md): هاست سی‌پنل ایران و اروپا

فهرست همهٔ مقاله‌ها: https://hakanserver.com/blog/index.md
فهرست همهٔ صفحه‌ها و راهنمای سایت: https://hakanserver.com/llms.txt
