# رم و CPU سرور مجازی چقدر لازم است؟ جدول ۱۱ کاربرد و روش سنجش مصرف

> رم و CPU سرور مجازی را درست انتخاب کنید: جدول منابع ۱۱ کاربرد، فرق vCPU و هسته، سنجش مصرف با free، vmstat و Task Manager و نشانه‌های نیاز به ارتقا.

- صفحه: https://hakanserver.com/vps-ram-cpu-guide/
- تاریخ انتشار: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ (2026-11-14)
- دسته: سرور
- زمان مطالعه: حدود 23 دقیقه

![ترازوی رم و پردازنده کنار رک سرور؛ راهنمای انتخاب رم و CPU سرور مجازی](https://hakanserver.com/wp-content/uploads/2026/11/vps-ram-cpu-guide.jpg)

برای انتخاب رم و CPU سرور مجازی، کوچک‌ترین پلنی را بگیرید که برای کارتان کافی است، یکی دو هفته مصرف واقعی را اندازه بگیرید و فقط منبعی را ارتقا دهید که کم آمده. در این راهنما نقطهٔ شروع ۱۱ کاربرد رایج، روش سنجش مصرف در لینوکس و ویندوز و نشانه‌های واقعی کمبود منابع را می‌بینید.

منابع جای هم را نمی‌گیرند: کمبود رم با CPU بیشتر حل نمی‌شود و گلوگاه دیسک با vCPU بیشتر از بین نمی‌رود. دستورهای لینوکس برای Ubuntu 24.04 و 26.04 LTS نوشته شده‌اند و بیشترشان روی Debian 12 و 13 هم کار می‌کنند (تفاوت‌ها را جداگانه گفته‌ایم)؛ بخش ویندوز برای Windows Server 2022 و 2025 است. اعداد جدول‌ها برآورد ماست که با حداقل‌های رسمی سازنده‌ها در آبان ۱۴۰۵ تطبیق داده شده‌اند.

> **به‌طور خلاصه:**
> 
> 
> 
> - رم حساس‌ترین منبع است: وردپرس کوچک با ۲ گیگابایت و ووکامرس، Docker، سرور با cPanel و ویندوز گرافیکی با ۴ گیگابایت راحت شروع می‌شوند.
> - هر vCPU معمولاً یک رشتهٔ پردازشی (Thread) روی سرور میزبان است، نه یک هستهٔ فیزیکی کامل. برای وردپرس، متاتریدر و گیم سرور، توان تک‌هسته‌ای از تعداد هسته مهم‌تر است.
> - در ساعت شلوغ ببینید: ستون `available` در `free -h`، ستون‌های `r`، `wa`، `st`، `si` و `so` در `vmstat 5` و عبارت `Killed process` در لاگ کرنل.
> - پیش از ارتقا، کش صفحه، تنظیم PHP-FPM و دیتابیس و بستن ربات‌های مزاحم را امتحان کنید.

## مشخصات سرور مجازی؛ هر عدد چه می‌گوید؟

هر پلن با پنج عدد معرفی می‌شود: تعداد vCPU، مقدار رم، نوع و حجم دیسک، سرعت پورت و ترافیک ماهانه.

### vCPU چیست و با هستهٔ واقعی چه فرقی دارد؟

لایهٔ مجازی‌سازی (Hypervisor) مثل KVM پردازندهٔ سرور فیزیکی را بین چند ماشین تقسیم می‌کند و هر vCPU را مثل یک رشتهٔ اجرایی، به نوبت روی یکی از رشته‌های پردازندهٔ فیزیکی اجرا می‌کند. در پردازنده‌های دارای SMT یا Hyper-Threading هر هستهٔ فیزیکی ۲ رشته دارد و [مستندات AWS](https://docs.aws.amazon.com/AWSEC2/latest/UserGuide/instance-optimize-cpu.html) هم هر رشته را یک vCPU حساب می‌کند. اگر دو vCPU شما روی دو رشتهٔ یک هسته اجرا شوند، توان‌شان کمتر از دو هستهٔ کامل است.

بیشتر سرورهای مجازی vCPU اشتراکی دارند: روی هر میزبان در مجموع بیش از تعداد رشته‌های فیزیکی vCPU تعریف می‌شود (Overcommit)، با این فرض که همهٔ ماشین‌ها هم‌زمان پرکار نیستند. اگر همسایه‌ها هم‌زمان پرمصرف شوند، ماشین شما منتظر نوبت می‌ماند. این انتظار در لینوکس با شاخص steal یا `st` دیده می‌شود. پلن‌های vCPU اختصاصی (Dedicated vCPU) این اشتراک را ندارند.

### فرکانس و نسل پردازنده

تعداد هسته تعیین می‌کند چند کار هم‌زمان پیش برود و فرکانس، نسل و حافظهٔ نهان (Cache) سرعت هر کار را. هر درخواست PHP در وردپرس روی یک هسته اجرا می‌شود، در MetaTrader 5 [هر اکسپرت رشتهٔ جداگانهٔ خودش را دارد](https://www.mql5.com/en/docs/runtime/running) و سرور ماینکرفت بیش از هر چیز توان تک‌هسته‌ای می‌خواهد. در این کاربردها ۲ vCPU از پردازندهٔ نسل جدید معمولاً هر درخواست را سریع‌تر از ۴ vCPU یک Xeon چند نسل قدیمی‌تر پاسخ می‌دهد. مدل پردازنده را پیش از خرید بپرسید؛ اگر `lscpu` فقط نامی عمومی مثل `QEMU Virtual CPU` نشان داد، بنچمارک واقعیت را می‌گوید.

### رم؛ منبعی که کمبودش ناگهانی است

کمبود CPU کارها را فقط کندتر می‌کند، اما کمبود رم ناگهانی است: سیستم سراغ swap روی دیسک می‌رود که بسیار کندتر است و اگر آن هم پر شود، کرنل با OOM killer یکی از پردازه‌ها، اغلب MySQL یا PHP، را می‌کشد. نتیجه خطای 502 یا Error establishing a database connection است.

در مجازی‌سازی کانتینری مثل OpenVZ یا LXC، رم و swap را کرنل میزبان مدیریت می‌کند؛ تفاوت این روش‌ها با KVM را در [مقایسهٔ مجازی‌سازی در VPS و VDS](https://hakanserver.com/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-vps-%D9%88-vds/) ببینید.

### دیسک؛ NVMe، SSD و IOPS

برای سرور، تعداد عملیات ورودی و خروجی در ثانیه (IOPS) و تأخیر هر عملیات از سرعت کپی فایل بزرگ مهم‌تر است، چون دیتابیس و وردپرس هزاران خواندن و نوشتن کوچک ۴ کیلوبایتی انجام می‌دهند. هارد مکانیکی در این الگو در حد صد یا چند صد IOPS می‌دهد و SSD و NVMe ده‌ها هزار و بیشتر؛ اما در سرور مجازی سقف IOPS پلن و شلوغی میزبان عدد واقعی را تعیین می‌کند، پس آن را با `fio` بسنجید. لینوکس حدود ۵ تا ۱۰ گیگابایت دیسک می‌خواهد و ویندوز سرور [دست‌کم ۳۲ گیگابایت](https://learn.microsoft.com/en-us/windows-server/get-started/hardware-requirements). لاگ، بکاپ محلی و ایمیج‌های Docker را هم حساب کنید و ۲۰ تا ۳۰ درصد دیسک را خالی نگه دارید.

### سرعت پورت و ترافیک ماهانه

سرعت پورت (مثلاً ۱ گیگابیت بر ثانیه) سقف سرعت لحظه‌ای است و ترافیک ماهانه سقف حجم داده در ماه. پورت ۱ گیگابیتی با تمام سرعت حدود ۱۲۵ مگابایت در ثانیه منتقل می‌کند و ۱ ترابایت را در کمتر از ۲ ساعت و نیم تمام می‌کند. ترافیک سایت تقریباً برابر حجم متوسط صفحه × بازدید ماهانه است: صفحهٔ ۲ مگابایتی با ۵۰ هزار بازدید حدود ۱۰۰ گیگابایت. جزئیات بیشتر در [تفاوت ترافیک و پهنای باند](https://hakanserver.com/the-difference-between-traffic-and-bandwidth/) آمده است.

## جدول نقطهٔ شروع منابع بر اساس کاربرد

برای انتخاب منابع سرور مجازی، اعداد زیر را حداقلِ راحت بدانید، نه سقف: فرض‌شان این است که فقط همان کاربرد روی سرور است، نرم‌افزارها درست تنظیم شده‌اند و سایت‌ها کش صفحه دارند.

| کاربرد | vCPU | رم | دیسک |
| --- | --- | --- | --- |
| سایت وردپرسی کوچک بدون کنترل پنل | ۱ | ۱ تا ۲ گیگابایت | ۲۰ تا ۳۰ گیگابایت |
| فروشگاه ووکامرس | ۲ | ۴ گیگابایت | ۴۰ گیگابایت به بالا |
| چند سایت با cPanel یا DirectAdmin | ۲ تا ۴ | ۴ تا ۸ گیگابایت | ۸۰ گیگابایت به بالا |
| n8n با Docker | ۱ تا ۲ | ۲ گیگابایت | ۲۰ تا ۴۰ گیگابایت |
| چند اپلیکیشن Docker | ۲ | ۴ گیگابایت | ۴۰ گیگابایت به بالا |
| ربات تلگرام | ۱ | ۱ گیگابایت | ۱۰ تا ۲۰ گیگابایت |
| میکروتیک CHR | ۱ تا ۲ | ۱ گیگابایت | چند گیگابایت |
| ۱ تا ۲ ترمینال متاتریدر روی ویندوز | ۲ | ۴ گیگابایت | ۵۰ گیگابایت |
| سرور ماینکرفت برای حدود ۱۰ نفر | ۲ با فرکانس بالا | ۴ گیگابایت | ۳۰ گیگابایت به بالا |
| دیتابیس کوچک MySQL یا PostgreSQL | ۲ | ۴ گیگابایت | NVMe، دو برابر حجم داده |
| ویندوز سرور با محیط گرافیکی | ۲ | ۴ گیگابایت | ۶۰ گیگابایت |

### منطق هر ردیف

- **وردپرس کوچک:** سیستم‌عامل و وب‌سرور حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ مگابایت، دیتابیس چند صد مگابایت و هر پردازهٔ PHP-FPM معمولاً ۴۰ تا ۸۰ مگابایت می‌گیرد؛ ۱ گیگابایت در اوج بازدید تنگ است. اگر دسترسی root لازم ندارید، [هاست لینوکس](https://hakanserver.com/buy-hosting-and-domain/linux-host/) با cPanel و LiteSpeed ساده‌تر است.
- **ووکامرس:** سبد خرید و پرداخت کش نمی‌شوند و هر درخواست‌شان PHP و دیتابیس را درگیر می‌کند. [الزامات ووکامرس](https://woocommerce.com/document/server-requirements/) هم سقف حافظهٔ وردپرس را دست‌کم ۲۵۶ مگابایت می‌خواهد.
- **کنترل پنل:** [cPanel](https://docs.cpanel.net/installation-guide/system-requirements-ubuntu/) دست‌کم ۲ گیگابایت رم می‌خواهد، ۴ گیگابایت را توصیه می‌کند و با آنتی‌ویروس ClamAV حداقل ۳ گیگابایت. [DirectAdmin](https://docs.directadmin.com/getting-started/installation/overview.html) حداقل ۴ گیگابایت رم و ۴ گیگابایت swap می‌خواهد.
- **n8n و Docker:** طبق [مستندات n8n](https://docs.n8n.io/hosting/scaling/memory-errors/) رم آن به حجم داده و فایل‌های هر اجرا، تعداد نودها، نود Code و گردش‌کارهای هم‌زمان بستگی دارد. برآورد ما: برای ایجنت‌های هوش مصنوعی و فایل‌های حجیم ۴ گیگابایت در نظر بگیرید. برای Docker مصرف کانتینرها را جمع بزنید و ۲۰ تا ۳۰ درصد حاشیه بگذارید؛ `docker stats --no-stream` مصرف و `docker system df` حجم ایمیج‌ها را نشان می‌دهد.
- **ربات تلگرام:** ربات سادهٔ پایتونی یا Node.js چند ده مگابایت رم مصرف می‌کند و چند ربات سبک روی یک سرور جا می‌شوند.
- **میکروتیک CHR:** طبق [مستندات MikroTik](https://help.mikrotik.com/docs/spaces/ROS/pages/18350234/Cloud+Hosted+Router+CHR)، ۲۵۶ مگابایت حداقل است و ۱۰۲۴ مگابایت توصیه می‌شود. سقف سرعت را سطح لایسنس تعیین می‌کند (نسخهٔ رایگان ۱ مگابیت آپلود برای هر اینترفیس) و رمزنگاری تونل‌ها بار اصلی CPU است.
- **متاتریدر:** ویندوز گرافیکی حدود ۲ گیگابایت می‌گیرد و هر ترمینال با چند نمودار چند صد مگابایت. Strategy Tester در MetaTrader 5 [به تعداد هسته‌های منطقی](https://www.metatrader5.com/en/terminal/help/algotrading/metatester) عامل تست می‌سازد و همهٔ vCPUها را پر می‌کند؛ بهینه‌سازی اکسپرت را روی سرور حساب واقعی اجرا نکنید. انتخاب لوکیشن را در [خرید سرور مجازی ترید](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/trade-virtual-server/) ببینید.
- **ماینکرفت:** طبق جدول [ویکی ماینکرفت](https://minecraft.wiki/w/Server/Requirements)، سرور ساده و بدون مود برای ۵ تا ۱۰ بازیکن ۲ گیگابایت و برای بیش از ۱۰ بازیکن ۴ گیگابایت رم می‌خواهد. این عددها فقط برای خود سرور بازی است و سیستم‌عامل رم جدا لازم دارد. روی سرور ۴ گیگابایتی برای حدود ۱۰ نفر، حافظهٔ جاوا را با `-Xmx2560M` تا `-Xmx3G` محدود کنید، چون جاوا کمی بیشتر از سقف Xmx رم می‌گیرد. برای بیش از ۱۰ نفر یا مودپک، ۶ گیگابایت به بالا در نظر بگیرید.
- **دیتابیس:** بافر InnoDB در MySQL به‌طور پیش‌فرض ۱۲۸ مگابایت است و [مستندات MySQL](https://dev.mysql.com/doc/refman/8.4/en/innodb-parameters.html) روی سرور مخصوص دیتابیس اختصاص تا ۸۰ درصد رم را به آن ممکن می‌داند. در PostgreSQL روی سرور مخصوص دیتابیس با ۱ گیگابایت رم یا بیشتر، [نقطهٔ شروع shared_buffers](https://www.postgresql.org/docs/current/runtime-config-resource.html) ۲۵ درصد رم است؛ اگر وب‌سرور و PHP هم روی همان سرورند، کمتر بگذارید.
- **ویندوز گرافیکی:** مایکروسافت برای Windows Server 2025 با Desktop Experience حداقل ۲ و مقدار توصیه‌شدهٔ ۴ گیگابایت رم اعلام کرده و ۳۲ گیگابایت دیسک را «حداقل مطلق» می‌نامد؛ به‌روزرسانی‌ها و فایل صفحه‌بندی (Page File) زود آن را پر می‌کنند.

### حساب سرانگشتی رم

سهم هر بخش را جمع بزنید و حدود یک‌چهارم کل را خالی بگذارید. برآورد ما برای وردپرس با Nginx، MariaDB و PHP-FPM روی سرور ۲ گیگابایتی:

```
OS, sshd, journald, cron      ~ 350 MB
Nginx                         ~  30 MB
MariaDB (128M buffer pool)    ~ 300 MB
PHP-FPM: 10 workers x 60 MB   ~ 600 MB
Redis object cache (optional) ~  50 MB
Free for page cache / spikes  ~ 670 MB
--------------------------------------
Total                         ~2000 MB  (free -h: ~1.9Gi)

```

روی سرور ۱ گیگابایتی باید پردازه‌های PHP را به ۳ یا ۴ محدود کنید و آن‌وقت در اوج بازدید درخواست‌ها در صف می‌مانند؛ اینجا رم و CPU به هم گره می‌خورند.

### حساب سرانگشتی CPU

برای صفحه‌های بدون کش، ظرفیت تقریبی برابر تعداد vCPU تقسیم بر زمان پردازندهٔ هر درخواست است. اگر هر صفحهٔ ووکامرس ۲۵۰ میلی‌ثانیه پردازنده بگیرد، هر vCPU حداکثر حدود ۴ درخواست در ثانیه را جواب می‌دهد و ۲ vCPU حدود ۸. صفحهٔ کش‌شده تقریباً در این حساب نمی‌آید؛ برای همین کش صفحه اغلب از دو برابر کردن vCPU اثر بیشتری دارد. زمان پاسخ را روی خود سرور بسنجید؛ گزینهٔ `--resolve` درخواست را مستقیم به خود سرور می‌فرستد، حتی اگر دامنه پشت CDN باشد:

```
curl -o /dev/null -s --resolve example.com:443:127.0.0.1 -w 'TTFB: %{time_starttransfer}s\n' https://example.com/shop/

```

## سرور ایران یا خارج؛ لوکیشن چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

لوکیشن مقدار رم و CPU لازم را تغییر نمی‌دهد، اما تعیین می‌کند کدام کاربرد روی آن سرور درست کار کند:

- **مخاطب داخل ایران:** سروری که داخل ایران میزبانی می‌شود تأخیر کمتری برای کاربران داخلی دارد و معمولاً در اختلال‌های اینترنت بین‌الملل هم از داخل کشور در دسترس می‌ماند؛ گزینه‌ها را در صفحهٔ [سرور مجازی ایران](https://hakanserver.com/vps-iran/) ببینید.
- **سرویس‌های تحریم‌شده یا فیلترشده:** Docker Hub به‌دلیل مقررات صادراتی آمریکا IPهای ایران را مسدود می‌کند (پس برای Docker روی سرور ایران، راه تأمین ایمیج‌ها را از قبل بسنجید)، APIهای OpenAI و Gemini برای ایران در دسترس نیستند و تلگرام در ایران فیلتر است؛ ربات تلگرام و n8n متصل به این سرویس‌ها را روی سرور خارج اجرا کنید.
- **ترافیک:** بعضی ارائه‌دهندگان داخلی ترافیک بین‌الملل را جدا یا با ضریب حساب می‌کنند؛ پیش از خرید بپرسید.
- **متاتریدر:** سرور را نزدیک سرور معاملاتی کارگزار بگیرید؛ فاصلهٔ شبکه برای اکسپرت از یک vCPU اضافه مهم‌تر است.

## اندازه‌گیری مصرف واقعی در لینوکس

سنجش را در ساعت شلوغ انجام دهید، نه ساعت ۳ بامداد. اگر از هاست اشتراکی می‌آیید، در cPanel هاست‌های CloudLinux بخش Metrics و گزینهٔ Resource Usage مصرف روزهای گذشته را نشان می‌دهد.

### مشخصات واقعی سرور

```
nproc
lscpu | grep -E '^CPU\(s\)|^ *Model name|Thread\(s\) per core|Hypervisor vendor'

```

```
CPU(s):                   2
  Model name:             AMD EPYC 9354P 32-Core Processor
    Thread(s) per core:   1
  Hypervisor vendor:      KVM

```

`Thread(s) per core: 1` داخل ماشین مجازی فقط نحوهٔ معرفی vCPUها را نشان می‌دهد و دربارهٔ SMT میزبان چیزی نمی‌گوید.

### رم با free -h

```
$ free -h
               total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:           3.8Gi       1.4Gi       312Mi        52Mi       2.4Gi       2.4Gi
Swap:          2.0Gi       180Mi       1.8Gi

```

به `available` نگاه کنید، نه `free`. طبق [راهنمای free](https://man7.org/linux/man-pages/man1/free.1.html) این ستون برآورد رمی است که برنامهٔ تازه بدون swap می‌تواند بگیرد. اگر در ساعت شلوغ زیر ۱۰ تا ۱۵ درصد کل رم برود و swap فعال باشد، رم کم است. ۱۸۰ مگابایت swap اشغال‌شده به‌تنهایی مشکل نیست؛ فعال بودن swap را از `si` و `so` در `vmstat` می‌فهمید. پرمصرف‌ترین پردازه‌ها (RSS بر حسب کیلوبایت):

```
ps -eo pid,comm,rss,%mem,%cpu --sort=-rss | head -n 8

```

### CPU و صف با load average و vmstat

```
$ cat /proc/loadavg
2.85 2.40 1.95 4/412 18234

```

سه عدد اول میانگین بار (Load average) در ۱، ۵ و ۱۵ دقیقهٔ اخیرند و طبق [مستندات کرنل](https://man7.org/linux/man-pages/man5/proc_loadavg.5.html) هم پردازه‌های منتظر CPU (حالت R) را می‌شمارند و هم پردازه‌های منتظر دیسک (حالت D). load را بر خروجی `nproc` تقسیم کنید: ۲٫۸۵ روی ۲ vCPU یعنی به‌طور میانگین تقریباً یک پردازه همیشه در صف است. اینکه صف از CPU است یا دیسک را `vmstat` نشان می‌دهد:

```
$ vmstat 5 4
procs -----------memory---------- ---swap-- -----io---- -system-- -------cpu-------
 r  b   swpd   free   buff  cache   si   so    bi    bo   in   cs us sy id wa st gu
 1  0 184320 318004  61200 2410332    0    1    12    48  410  690  9  3 87  1  0  0
 4  0 184320 301220  61204 2411020    0    0     0   210 1630 2950 71 12 11  2  4  0
 3  1 184320 296880  61208 2411840    0    0     8   356 1580 2810 68 14 10  5  3  0
 5  0 184320 290112  61212 2412100    0    0     0   190 1710 3120 74 13  8  1  4  0

```

- **سطر اول:** میانگین از زمان بوت است؛ نادیده‌اش بگیرید.
- **`r`:** پردازه‌های در حال اجرا یا منتظر CPU. اگر مدام از تعداد vCPU بیشتر است و `id` نزدیک صفر، مثل نمونهٔ بالا، CPU کم است.
- **`b` و `wa`:** انتظار برای دیسک. اگر بالا هستند، گلوگاه دیسک است و vCPU بیشتر کمکی نمی‌کند.
- **`si` و `so`:** خواندن از swap و نوشتن در آن در هر ثانیه؛ عدد غیرصفر پایدار یعنی رم کم است.
- **`st`:** زمانی که هایپروایزر CPU را از ماشین شما گرفته و به ماشین دیگری داده است.
- **`gu`:** زمان ماشین مجازی تودرتو که در سرور معمولی صفر است؛ این ستون در Debian 12 نیست.

### htop با نمایش steal

1. اگر نصب نیست، `sudo apt install htop` را بزنید، `htop` را اجرا کنید و F2 را بزنید.
2. در ستون Categories (فهرست سمت چپ صفحهٔ تنظیمات) گزینهٔ Display options را انتخاب کنید.
3. گزینهٔ `Detailed CPU time (System/IO-Wait/Hard-IRQ/Soft-IRQ/Steal/Guest)` را با Space تیک بزنید و با F10 خارج شوید.
4. با کلید `M` پردازه‌ها را بر اساس رم و با `P` بر اساس CPU مرتب کنید.

### دیسک با iostat

```
sudo apt install sysstat
iostat -x -y 5 3

```

گزینهٔ `-y` گزارش اول را که میانگین از زمان بوت است حذف می‌کند. `r/s` و `w/s` همان IOPS واقعی شما هستند و `r_await` و `w_await` میانگین زمان پاسخ هر درخواست بر حسب میلی‌ثانیه. روی SSD و NVMe این زمان معمولاً زیر چند میلی‌ثانیه است؛ اگر در ساعت شلوغ مدام به ده‌ها میلی‌ثانیه می‌رسد، دیسک زیر فشار است. به `%util` روی SSD اعتماد نکنید؛ [راهنمای iostat](https://man7.org/linux/man-pages/man1/iostat.1.html) می‌گوید برای دستگاه‌هایی که درخواست‌ها را موازی پاسخ می‌دهند سقف واقعی را نشان نمی‌دهد.

### تاریخچهٔ مصرف با sar

بستهٔ sysstat هر ۱۰ دقیقه آمار را ذخیره می‌کند. این کار در Ubuntu 26.04 به‌طور پیش‌فرض روشن است و در 24.04 به نحوهٔ نصب بستگی دارد. اگر sar داده‌ای نشان نداد، با دستور زیر به پرسش Activate sysstat’s cron job پاسخ Yes بدهید:

```
sudo dpkg-reconfigure sysstat

```

چند ساعت بعد، این گزارش‌ها داده دارند:

```
sar -u                          # CPU: %user %iowait %steal %idle
sar -r                          # memory: kbavail %memused
sar -q                          # run queue and load average
sar -W                          # swapping: pswpin/s pswpout/s
sar -u -s 20:00:00 -e 23:00:00  # only the evening peak
sar -u -f /var/log/sysstat/sa27 # day 27 of this month

```

ساعت‌های sar به وقت سرور است؛ منطقهٔ زمانی را با `timedatectl` ببینید. اگر UTC است، اوج ۲۰ تا ۲۳ به وقت تهران حدود ۱۶:۳۰ تا ۱۹:۳۰ UTC است.

### بنچمارک سریع CPU و دیسک

```
sudo apt install sysbench fio
sysbench cpu --threads=1 --time=10 run | grep 'events per second'
sysbench cpu --threads=$(nproc) --time=10 run | grep 'events per second'

```

عدد تک‌رشته‌ای توان هر vCPU است و برای مقایسهٔ دو پلن کاربردی‌ترین عدد. اگر عدد چندرشته‌ای خیلی کمتر از عدد تک‌رشته‌ای ضرب در تعداد vCPU باشد، vCPUها رشته‌های یک هسته‌اند یا میزبان شلوغ است. تست دیسک زیر خواندن تصادفی ۴ کیلوبایتی را روی فایل موقت ۱ گیگابایتی می‌سنجد:

```
fio --name=rand4k --filename=$HOME/fio.test --size=1G --rw=randread --bs=4k \
    --iodepth=32 --ioengine=libaio --direct=1 --runtime=30 --time_based --group_reporting
rm $HOME/fio.test

```

عدد اصلی در سطری مثل `read: IOPS=48.2k, BW=188MiB/s` است؛ برای تست نوشتن `randwrite` بگذارید. این تست‌ها خودشان بار سنگینی می‌سازند؛ در ساعت خلوت اجرایشان کنید.

## اندازه‌گیری مصرف در ویندوز سرور

### Task Manager و Resource Monitor

در Remote Desktop پنجره‌ای، Win+R و گاهی Ctrl+Shift+Esc روی کامپیوتر خودتان اجرا می‌شوند؛ پس ابزارها را از داخل خود سرور باز کنید:

1. Task Manager را با راست‌کلیک روی نوار وظیفه (Taskbar) یا با Ctrl+Alt+End و گزینهٔ Task Manager باز کنید؛ اگر پنجره کوچک است، More details را بزنید.
2. در بخش Performance (در Windows Server 2025 در منوی سمت چپ)، قسمت CPU درصد استفاده را نشان می‌دهد و روی سرور مجازی معمولاً Virtual machine: Yes و تعداد Virtual processors را هم می‌بینید.
3. در بخش Memory، عدد Available رم آزاد واقعی است. اگر عدد اول Committed به عدد دومش (رم به‌اضافهٔ Page File) نزدیک شود، برنامه‌ها با خطای کمبود حافظه بسته می‌شوند.
4. `resmon` را در جست‌وجوی منوی Start خود سرور بنویسید و Resource Monitor را باز کنید. در تب Memory، اگر ستون Hard Faults/sec مدام بالاست و نوار پایین خانهٔ Free و Standby کمی دارد، رم کم است. تب Disk هم Disk Queue Length هر دیسک را نشان می‌دهد.

### ثبت ۲۴ ساعته با typeperf

این دستور را در Command Prompt یا PowerShell با دسترسی Administrator اجرا کنید؛ هر یک دقیقه چهار شاخص اصلی را تا ۲۴ ساعت در یک فایل CSV ثبت می‌کند که با Excel باز می‌شود:

```
typeperf "\Processor(_Total)\% Processor Time" "\Memory\Available MBytes" "\Memory\% Committed Bytes In Use" "\System\Processor Queue Length" -si 01:00 -sc 1440 -o C:\perf.csv -y

```

گزینهٔ `-y` فایل قبلی را بازنویسی می‌کند. پنجره را باز بگذارید و از Remote Desktop فقط Disconnect کنید، نه Sign out؛ با بسته شدن پنجره ثبت متوقف می‌شود. نام شمارنده‌ها در ویندوزی که زبان نمایشش انگلیسی نیست ترجمه می‌شود. ویندوز معادل مستقیم steal را نشان نمی‌دهد؛ اگر درصد CPU پایین است ولی همه‌چیز کند است، با پشتیبانی ارائه‌دهنده بررسی کنید.

## نشانه‌های کمبود منابع و راه رفع آن‌ها

| نشانه | علت محتمل | اقدام |
| --- | --- | --- |
| 502 گاه‌به‌گاه و `Killed process` در لاگ کرنل | تمام شدن رم و OOM killer | محدود کردن پردازه‌های PHP و بافر دیتابیس، افزودن swap، ارتقای رم |
| load بالاتر از تعداد vCPU با `us` بالا | کمبود CPU یا صفحه‌های بدون کش | کش صفحه، بستن ربات‌ها، سپس vCPU بیشتر |
| load بالا ولی `us` پایین و `wa` بالا | گلوگاه دیسک | بررسی با `iostat`، بکاپ در ساعت خلوت، دیسک سریع‌تر |
| `si` و `so` مدام غیرصفر | swap شدن مداوم | کم کردن مصرف یا ارتقای رم |
| `st` بالای چند درصد در ساعت اوج | شلوغی سرور میزبان | گزارش به پشتیبانی همراه خروجی `vmstat` |
| `server reached pm.max_children` در لاگ PHP-FPM | سقف پردازه‌های PHP، نه کمبود سخت‌افزار | بالا بردن `pm.max_children` اگر رم جا دارد |
| Committed نزدیک سقف در ویندوز | کمبود رم یا Page File کوچک | بستن برنامه‌های اضافه یا ارتقای رم |

### OOM killer چه چیزی را کشته است؟

```
sudo journalctl -k | grep -iE 'out of memory|killed process'
sudo journalctl -k -b -1 | grep -i 'killed process'   # previous boot

```

```
Out of memory: Killed process 1843 (mariadbd) total-vm:1702340kB, anon-rss:412620kB, file-rss:0kB, shmem-rss:0kB, UID:110 pgtables:1240kB oom_score_adj:0

```

گزینهٔ `-k` فقط بوت فعلی را می‌گردد؛ اگر سرور بعد از مشکل ری‌استارت شده، سطر دوم بوت قبلی را بررسی می‌کند. نام قربانی داخل پرانتز است، اما قربانی لزوماً مقصر نیست: کرنل معمولاً پرمصرف‌ترین پردازه را می‌کشد که اغلب دیتابیس است، در حالی که مقصر می‌تواند ده‌ها پردازهٔ PHP در یک حملهٔ ربات یا بکاپ سنگین باشد. پس لاگ دسترسی وب‌سرور را در همان ساعت هم ببینید.

### swap؛ کمربند ایمنی، نه جایگزین رم

بسیاری از ایمیج‌های سرور مجازی swap ندارند. یک فایل swap کوچک جلوی کشته‌شدن دیتابیس در یک اوج کوتاه را می‌گیرد، اما اگر سرور مدام به آن تکیه کند همه‌چیز کند می‌شود. اگر `swapon --show` خروجی ندارد، این دستورها روی ext4، سیستم فایل پیش‌فرض اوبونتو، swap دو گیگابایتی دائمی می‌سازند:

```
sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab

```

مقدار پیش‌فرض `vm.swappiness` در کرنل ۶۰ است و برای بیشتر سرورها تغییرش لازم نیست. روی OpenVZ یا LXC معمولاً نمی‌توانید swap بسازید.

### steal بالا؛ مشکلی که با تنظیمات حل نمی‌شود

اگر `st` در `vmstat` یا `%steal` در `sar -u` در ساعت‌های شلوغ مدام بالای ۵ تا ۱۰ درصد است، بخشی از پردازنده‌ای که خریده‌اید به شما نمی‌رسد و vCPU بیشتر روی همان میزبان هم لزوماً کمکی نمی‌کند. خروجی `vmstat 5 12` را در همان ساعت برای پشتیبانی ارائه‌دهنده بفرستید و بررسی را بخواهید؛ اگر تکرار شد، vCPU اختصاصی یا سرور اختصاصی را در نظر بگیرید.

## بهینه‌سازی یا ارتقا؟

اگر منبعی به‌خاطر تنظیم اشتباه یا مصرف بی‌فایده پر شده، ارتقا فقط مشکل را عقب می‌اندازد. پیش از ارتقا این‌ها را بررسی کنید:

1. **کش صفحه:** افزونهٔ کش یا کش وب‌سرور (FastCGI Cache در Nginx یا LSCache در LiteSpeed) بار CPU صفحه‌های عمومی را به‌شدت کم می‌کند.
2. **PHP-FPM و دیتابیس:** پیش‌فرض `pm.max_children` در PHP فقط ۵ و بافر InnoDB فقط ۱۲۸ مگابایت است؛ هر دو را با رم واقعی تنظیم کنید (پایین‌تر).
3. **ربات‌ها:** بخشی از بار، خزنده‌های بی‌فایده و حدس رمز روی `wp-login.php` و `xmlrpc.php` است. IPهای پردرخواست را با `sudo awk '{print $1}' /var/log/nginx/access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head` پیدا کنید و پیش از بستن هر کدام مطمئن شوید. اگر سایت پشت CDN مثل Cloudflare یا ابر آروان است، این IPها مال CDN هستند و بستن‌شان سایت را از دسترس خارج می‌کند؛ اول IP واقعی بازدیدکننده را با [ماژول realip در Nginx](https://nginx.org/en/docs/http/ngx_http_realip_module.html) (هدر `CF-Connecting-IP` یا `X-Forwarded-For`) ثبت کنید. IP خود سرور و خودتان را نبندید و خزندهٔ گوگل را با `host IP` بشناسید: نام معکوس Googlebot واقعی به googlebot.com یا google.com ختم می‌شود.
4. **کارهای زمان‌بندی‌شده:** بکاپ و فشرده‌سازی را به ساعت خلوت ببرید و با `nice` اولویت CPU آن‌ها را پایین بیاورید. `ionice` فقط با زمان‌بند دیسک bfq یا mq-deadline اثر دارد و روی بیشتر دیسک‌های NVMe و virtio که زمان‌بندشان none است بی‌اثر است (`cat /sys/block/vda/queue/scheduler`).

### تنظیم pm.max_children و بافر دیتابیس

میانگین رم پردازه‌های PHP-FPM را با هر نسخهٔ PHP این‌طور بگیرید:

```
ps -eo rss=,comm= | awk '$2 ~ /^php-fpm/ {s+=$1; n++} END {if (n) printf "%d processes, avg %.0f MB\n", n, s/n/1024}'

```

رمی را که برای PHP می‌ماند (کل رم منهای سیستم‌عامل، دیتابیس، کش‌ها و حاشیهٔ ایمنی) بر این میانگین تقسیم کنید: با ۸۰۰ مگابایت و پردازه‌های ۶۵ مگابایتی حدود ۱۲ پردازه جا می‌شود و ۱۰ عدد مطمئنی است. فایل تنظیم در Ubuntu 24.04 مسیر `/etc/php/8.3/fpm/pool.d/www.conf` است. در این مسیر و دستورهای بعدی، در Ubuntu 26.04 به‌جای `8.3` بنویسید `8.5`، در Debian 12 بنویسید `8.2` و در Debian 13 بنویسید `8.4`:

```
pm = dynamic
pm.max_children = 10
pm.start_servers = 3
pm.min_spare_servers = 2
pm.max_spare_servers = 4

```

```
sudo php-fpm8.3 -t          # test the config first
sudo systemctl restart php8.3-fpm
sudo grep 'max_children' /var/log/php8.3-fpm.log | tail -n 5

```

اگر هنوز پیام `server reached pm.max_children setting` می‌آید و رمی هم باقی نمانده، ارتقای رم منطقی است. دقت کنید `memory_limit` در PHP سقف هر اسکریپت است، نه رم رزروشده؛ خطای Allowed memory size exhausted وردپرس با ارتقای رم سرور رفع نمی‌شود. راهش را در [آموزش رفع خطای Exhausted Memory در وردپرس](https://hakanserver.com/exhausted-memory-error/) ببینید.

برای دیتابیس، مقدار فعلی را با `sudo mysql -e "SELECT @@innodb_buffer_pool_size/1024/1024 AS mb;"` ببینید (در MariaDB می‌توانید به‌جای `mysql` بنویسید `mariadb`). برای تغییرش، در MySQL فایل `/etc/mysql/mysql.conf.d/mysqld.cnf` (مسیر بستهٔ MySQL در اوبونتو؛ مخزن دبیان فقط MariaDB دارد) و در MariaDB فایل `/etc/mysql/mariadb.conf.d/50-server.cnf` را باز کنید و زیر `[mysqld]` بنویسید؛ مثلاً روی سرور ۴ گیگابایتی که وب‌سرور و PHP هم دارد:

```
[mysqld]
innodb_buffer_pool_size = 1G

```

سپس `sudo systemctl restart mysql` یا `sudo systemctl restart mariadb` را بزنید. بافر بزرگ‌تر از رم آزاد، سرور را به swap می‌برد.

### وقتی ارتقا لازم است

- **ری‌استارت را برنامه‌ریزی کنید:** رم و CPU جدید معمولاً با یک ری‌استارت اعمال می‌شوند و کوچک کردن دیسک نزد بیشتر ارائه‌دهندگان ممکن نیست.
- **بعد از بزرگ شدن دیسک:** روی ایمیج‌های ابری، [cloud-init](https://docs.cloud-init.io/en/latest/reference/modules.html) در هر بوت پارتیشن ریشه و سیستم فایل را خودکار بزرگ می‌کند. اگر `df -h /` هنوز حجم قبلی را نشان می‌دهد، اول از اطلاعات مهم بکاپ بگیرید و نام دیسک و شمارهٔ پارتیشن را با `lsblk` ببینید؛ سپس روی چیدمان ساده بدون LVM با `sudo growpart /dev/vda 1` و `sudo resize2fs /dev/vda1` بزرگش کنید. growpart در بستهٔ `cloud-guest-utils` است و فقط وقتی کار می‌کند که پارتیشن ریشه آخرین پارتیشن دیسک باشد؛ برای XFS به‌جای resize2fs دستور `sudo xfs_growfs /` را بزنید.

### کی سرور اختصاصی منطقی‌تر است؟

برای بیشتر سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها سرور مجازی کافی است. [سرور اختصاصی](https://hakanserver.com/dedicatedserver/) وقتی منطقی می‌شود که همهٔ هسته‌ها را ساعت‌ها پشت سر هم کامل مصرف می‌کنید (مثل رمزگذاری ویدیو)، steal با وجود پیگیری با پشتیبانی ادامه دارد، دیتابیس بزرگ IOPS پایدار و بالا می‌خواهد، لایسنس نرم‌افزار بر اساس هستهٔ فیزیکی است یا می‌خواهید خودتان مجازی‌سازی مثل Proxmox اجرا کنید.

## انتخاب منابع در هاکان سرور

اگر بعد از این محاسبه‌ها به سرور مجازی رسیدید، در صفحهٔ [خرید سرور مجازی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/) پلن‌ها و ۵۲ لوکیشن هاکان سرور را ببینید و کوچک‌ترین پلنی را بردارید که جدول بالا برای کاربردتان نشان می‌دهد. ارتقای منابع سرویس با ثبت تیکت انجام می‌شود. پس لازم نیست از روز اول برای رشد احتمالی یک سال بعد هزینه کنید. سیستم‌عامل‌های قابل تحویل بسته به لوکیشن فرق می‌کند؛ لینوکس روی همهٔ لوکیشن‌ها هست و اگر ویندوز یا سیستم‌عامل خاصی لازم دارید، پیش از خرید با تیکت بپرسید. پشتیبانی فنی ۲۴ ساعته از طریق تیکت در دسترس است. اگر هم سنجش‌ها نشان داد هاست اشتراکی یا پلن کوچک‌تری کارتان را راه می‌اندازد، همان را انتخاب کنید.

## پرسش‌های متداول

### برای سایت وردپرسی چند گیگ رم لازم است؟

برای سایت شخصی یا شرکتی با کش صفحه و بدون کنترل پنل، ۲ گیگابایت راحت است و ۱ گیگابایت با تنظیم دقیق کار می‌کند. فروشگاه ووکامرس و سروری که cPanel یا DirectAdmin دارد از ۴ گیگابایت شروع کنند.

### آیا vCPU همان هستهٔ پردازنده است؟

نه دقیقاً. vCPU معمولاً یک رشتهٔ پردازشی روی میزبان است و با Hyper-Threading هر هسته دو رشته دارد. توان واقعی را با بنچمارک تک‌رشته‌ای و شاخص steal بسنجید.

### برای سرور مجازی رم مهم‌تر است یا CPU؟

برای بیشتر سایت‌ها رم زودتر کم می‌آید و کمبودش به swap و کشته‌شدن پردازه‌ها می‌رسد. CPU برای فروشگاه شلوغ، رمزگذاری، بازی و کارهای محاسباتی تعیین‌کننده است. `vmstat 5` در ساعت شلوغ نشان می‌دهد گلوگاه شما کدام است.

### سرور مجازی با ۱ گیگابایت رم برای چه کاری مناسب است؟

برای ربات تلگرام، سایت ایستا یا وردپرس سبک با کش، میکروتیک CHR، ابزار مانیتورینگ و تمرین لینوکس. برای کنترل پنل، ووکامرس، Docker با چند کانتینر و ویندوز کافی نیست.

### سرور مجازی چند هسته CPU لازم دارد؟

سایت وردپرسی کوچک و ربات تلگرام با ۱ vCPU راه می‌افتند؛ فروشگاه، کنترل پنل، چند کانتینر Docker و ویندوز گرافیکی از ۲ vCPU شروع کنند. اگر load در ساعت شلوغ مدام از تعداد vCPU بیشتر است و `us` بالاست، اول کش صفحه را بررسی کنید و بعد vCPU اضافه کنید.

### آیا swap کمبود رم را جبران می‌کند؟

فقط برای اوج‌های کوتاه. swap روی دیسک و بسیار کندتر از رم است؛ اگر `si` و `so` مدام غیرصفرند، رم بیشتر یا مصرف کمتر لازم است.

### چرا رم سرور پر نشان داده می‌شود ولی سرور کند نیست؟

لینوکس رم آزاد را برای کش فایل‌ها به کار می‌برد و هر وقت برنامه‌ای لازم داشته باشد پس می‌دهد. معیار درست ستون `available` در `free -h` است، نه ستون `free`.

## جمع‌بندی

انتخاب رم و CPU سرور مجازی حدس نیست، اندازه‌گیری است. با جدول این مقاله کوچک‌ترین پلن کافی را بگیرید، sar را روشن کنید و در دو هفتهٔ اول در ساعت شلوغ `free -h`، `vmstat 5` و `iostat -x` را ببینید.

اگر رم کم بود، اول PHP-FPM و دیتابیس را تنظیم کنید و اگر CPU کم بود، اول کش صفحه و ربات‌ها را؛ بعد فقط منبعی را ارتقا دهید که هنوز زیر بار واقعی پر است.

- مطلب قبلی: [خطای 504 Gateway Timeout؛ علت‌یابی و رفع در Nginx، Apache و وردپرس](https://hakanserver.com/504-gateway-timeout/index.md)
- مطلب بعدی: [ایمیل سازمانی چیست؟ ساخت ایمیل با دامنه در cPanel و SPF، DKIM و DMARC](https://hakanserver.com/business-email-cpanel/index.md)

## مقاله‌های مرتبط

- [سرور اختصاصی چیست؟ تفاوت با VPS، انتخاب سخت‌افزار و چک‌لیست خرید](https://hakanserver.com/what-is-dedicated-server/index.md)
- [سرور مجازی چیست؟ انواع VPS، کاربردها و راهنمای انتخاب و راه‌اندازی](https://hakanserver.com/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/index.md)
- [VDS چیست؟ تفاوت VPS، VDS و سرور اختصاصی و راهنمای انتخاب](https://hakanserver.com/vps-vds-dedicated-server/index.md)

## سرویس‌های مرتبط هاکان سرور

- [سرور مجازی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/index.md): ۵۲ لوکیشن در ایران و خارج
- [سرور اختصاصی](https://hakanserver.com/dedicatedserver/index.md): ایران و ۸ کشور دیگر
- [هاست و دامنه](https://hakanserver.com/buy-hosting-and-domain/index.md): هاست سی‌پنل ایران و اروپا

فهرست همهٔ مقاله‌ها: https://hakanserver.com/blog/index.md
فهرست همهٔ صفحه‌ها و راهنمای سایت: https://hakanserver.com/llms.txt
