# آموزش استفاده از سرور مجازی؛ از خرید تا اولین سرویس، قدم‌به‌قدم

> آموزش استفاده از سرور مجازی قدم‌به‌قدم: چک‌لیست خرید، اتصال SSH و RDP، ایمن‌سازی ۳۰ دقیقهٔ اول، راه‌اندازی سایت با Nginx و SSL، بکاپ و ۱۰ اشتباه رایج.

- صفحه: https://hakanserver.com/how-to-use-vps/
- تاریخ انتشار: ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (2026-11-20)
- به‌روزرسانی: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ (2026-11-19)
- دسته: سرور
- زمان مطالعه: حدود 21 دقیقه

![تخته‌شاسی چک‌لیست با نشان VPS و لامپ ایده؛ آموزش استفاده از سرور مجازی قدم‌به‌قدم](https://hakanserver.com/wp-content/uploads/2027/01/how-to-use-vps.jpg)

آموزش استفاده از سرور مجازی در این راهنما از انتخاب پلن شروع می‌شود و به اجرای اولین سرویس واقعی می‌رسد: اتصال، ایمن‌سازی ۳۰ دقیقهٔ اول، راه‌اندازی یک سایت با SSL، بکاپ و پایش. هر مرحله دستور دقیق و راه آزمودن نتیجه را دارد.

بیشتر مشکلات تازه‌کارها از ترتیب کارهاست: کسی که فایروال را پیش از باز کردن پورت SSH روشن می‌کند، یا ورود با رمز را پیش از آزمودن کلید می‌بندد، دسترسی خودش را قطع می‌کند. این راهنما فرض می‌کند می‌دانید VPS چیست و می‌خواهید با آن کار کنید.

دستورهای لینوکس برای **Ubuntu 24.04 LTS و 26.04 LTS** نوشته شده‌اند و با مستندات رسمی Ubuntu و OpenSSH در زمان نگارش این مطلب (آبان ۱۴۰۵) تطبیق داده شده‌اند. برای ویندوز، مسیرها مربوط به Windows Server 2022 و 2025 است.

> **به‌طور خلاصه:** ۱) پیش از خرید، کاربرد، سیستم‌عامل، لوکیشن و کوچک‌ترین منابع کافی را مشخص کنید. ۲) با اطلاعات تحویل، از راه SSH یا RDP وارد شوید. ۳) سیستم را به‌روز کنید، کاربر sudo بسازید، کلید SSH بگذارید، ورود root و رمز را ببندید و فایروال را با باز نگه داشتن SSH روشن کنید. ۴) اولین سرویس را اجرا کنید، مثلاً Nginx با SSL. ۵) بکاپ خارج از سرور بگیرید و بازیابی را بیازمایید. ۶) هر هفته به‌روزرسانی، فضای دیسک و لاگ‌ها را نگاه کنید.

## پیش از خرید: چک‌لیست کوتاه

این بخش راهنمای خرید سرور مجازی در حد تصمیم‌های ضروری است؛ جزئیات هر مورد در مقاله‌های جداگانهٔ وبلاگ آمده است.

### ۱. دقیقاً چه چیزی اجرا می‌کنید؟

کاربرد، همهٔ تصمیم‌های بعدی را تعیین می‌کند. یک سایت وردپرسی کوچک، یک ربات، یک متاتریدر یا یک محیط تست، نیازهای متفاوتی دارند. اگر فقط یک سایت معمولی با ایمیل می‌خواهید و حوصلهٔ مدیریت سرور را ندارید، [هاست لینوکس](https://hakanserver.com/buy-hosting-and-domain/linux-host/) معمولاً ساده‌تر و کافی است؛ VPS وقتی ارزش دارد که دسترسی root، نرم‌افزار دلخواه یا منابع جدا لازم داشته باشید.

### ۲. لینوکس یا ویندوز؟

برای وب‌سایت، API، داکر، ربات و بیشتر سرویس‌های شبکه، لینوکس سبک‌تر است و آموزش‌های بیشتری دارد. ویندوز را وقتی انتخاب کنید که نرم‌افزارتان فقط روی ویندوز اجرا می‌شود، مثل متاتریدر یا برنامه‌های حسابداری خاص، یا به محیط گرافیکی نیاز دارید. ویندوز به‌طور معمول RAM بیشتری مصرف می‌کند و هزینهٔ مجوزش معمولاً در قیمت پلن دیده می‌شود.

### ۳. ایران یا خارج؟

اگر کاربران‌تان در ایران هستند و سرویس به منابع خارجی وابسته نیست، سرور داخل ایران تأخیر کمتری دارد و در زمان اختلال‌های ارتباط بین‌المللی هم از داخل در دسترس می‌ماند. اگر سرویس‌تان به APIهای خارجی‌ای وابسته است که IP ایران را نمی‌پذیرند، مثل APIهای OpenAI و بعضی سرویس‌های Google، یا به مخزن‌هایی مثل Docker Hub نیاز دارد که ممکن است درخواست از IP ایران را رد کنند، [سرور مجازی خارجی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/buying-a-foreign-virtual-server/) انتخاب عملی‌تری است.

### ۴. چقدر RAM، CPU و دیسک؟

از کوچک‌ترین پلنی شروع کنید که کار را بی‌کمبود انجام می‌دهد و بعد بر اساس مصرف واقعی ارتقا دهید. برای یک سرور لینوکس با Nginx و یک سایت ساده، به‌عنوان یک قاعدهٔ سرانگشتی ۱ تا ۲ گیگابایت RAM اغلب کافی است؛ وردپرس با دیتابیس روی همان سرور معمولاً با ۲ گیگابایت راحت‌تر است. برای Windows Server 2025 با محیط گرافیکی (Desktop Experience)، حداقل رسمی مایکروسافت ۲ گیگابایت و مقدار توصیه‌شده ۴ گیگابایت است. روش اندازه‌گیری و جدول کاربردها را در راهنمای [رم و CPU سرور مجازی](https://hakanserver.com/vps-ram-cpu-guide/) ببینید.

### ۵. ترافیک، پورت و IP

ببینید ترافیک ماهانه چقدر است و بعد از تمام شدن آن چه اتفاقی می‌افتد: کاهش سرعت، قطع سرویس یا هزینهٔ اضافه. سرعت پورت را با ترافیک ماهانه اشتباه نگیرید. برای بیشتر کاربردها یک IPv4 کافی است؛ IP اضافه فقط وقتی لازم است که دلیل مشخصی داشته باشید.

### ۶. بکاپ، اسنپ‌شات و پشتیبانی

بپرسید بکاپ با چه کسی است و آیا اسنپ‌شات دارید. پیش از خرید یک تیکت ساده بفرستید و کیفیت پاسخ را ببینید؛ شرایط تمدید، ارتقا و تغییر سیستم‌عامل را هم بپرسید.

## بعد از خرید سرور مجازی چه چیزهایی دریافت می‌کنید؟

بیشتر ارائه‌دهندگان پس از فعال شدن سرویس، اطلاعات ورود را در ایمیل یا ناحیهٔ کاربری قرار می‌دهند. جزئیات بین شرکت‌ها فرق می‌کند، اما معمولاً این موارد را دارید:

- **آدرس IP سرور:** نشانی‌ای که با آن وصل می‌شوید و دامنه را به آن متصل می‌کنید.
- **نام کاربری:** در لینوکس معمولاً `root` یا کاربری مثل `ubuntu` که دسترسی sudo دارد؛ در ویندوز معمولاً `Administrator`.
- **رمز یا کلید:** رمز اولیه یا کلید SSH که هنگام سفارش داده‌اید.
- **پورت ورود:** به‌طور پیش‌فرض `22` برای SSH و `3389` برای RDP، مگر اینکه ارائه‌دهنده عدد دیگری اعلام کند.

بسیاری از ارائه‌دهندگان یک پنل مدیریت هم می‌دهند که معمولاً روشن و خاموش کردن، ری‌استارت، نصب دوبارهٔ سیستم‌عامل و یک کنسول تحت وب (VNC) دارد. کنسول مهم‌ترین ابزار نجات شماست: اگر با فایروال یا تنظیم اشتباه SSH دسترسی را قطع کنید، از کنسول همچنان می‌توانید وارد شوید. پیش از هر تغییر حساس، مطمئن شوید راه ورود به کنسول را بلدید.

> **هشدار:** «نصب دوبارهٔ سیستم‌عامل» در پنل همهٔ داده‌های دیسک را پاک می‌کند. این گزینه راه حل فراموش شدن رمز یا خطای فایروال نیست؛ اول کنسول و تیکت پشتیبانی را امتحان کنید.

اطلاعات تحویل را در یک مدیر رمز عبور نگه دارید، نه در فایل متنی یا پیام‌رسان، و رمز اولیه را پس از اولین ورود عوض کنید یا با کلید جایگزین کنید.

## اولین اتصال به سرور

### لینوکس: اتصال با SSH

در ویندوز ۱۰ و ۱۱، کلاینت OpenSSH در PowerShell و Command Prompt در دسترس است. در مک و لینوکس هم Terminal کافی است. دستور کلی این است:

```
ssh root@203.0.113.10
```

به جای `203.0.113.10` آدرس IP خودتان و به جای `root` نام کاربری تحویلی را بگذارید. اگر پورت غیر از ۲۲ است، از `-p` استفاده کنید:

```
ssh -p 2222 root@203.0.113.10
```

در اولین اتصال، پیامی دربارهٔ اثر انگشت کلید سرور (Host Key Fingerprint) می‌بینید. اگر ارائه‌دهنده اثر انگشت را اعلام کرده، آن را مقایسه کنید و سپس `yes` بنویسید. هنگام تایپ رمز در ترمینال چیزی نمایش داده نمی‌شود؛ این طبیعی است. روی گوشی هم اپلیکیشن‌های کلاینت SSH وجود دارند و همین اطلاعات را می‌گیرند؛ برای کارهای طولانی، رایانه راحت‌تر و کم‌خطاتر است.

### ویندوز: اتصال با ریموت دسکتاپ

در ویندوز، برنامهٔ **Remote Desktop Connection** را باز کنید (یا `mstsc` را در Run بزنید)، IP را وارد کنید و با نام کاربری و رمز وارد شوید. در مک، iPhone و اندروید، اپلیکیشن Windows App مایکروسافت همین کار را می‌کند. اگر پورت RDP عوض شده باشد، آن را بعد از IP با دونقطه بنویسید، مثل `203.0.113.10:3390`.

اگر رمز رد شد، اول نام کاربری و زبان صفحه‌کلید هنگام تایپ رمز را بررسی کنید؛ بیشتر مشکلات اولین ورود همین است.

### انتقال فایل به سرور

برای لینوکس به سرویس جداگانه‌ای نیاز ندارید؛ همان SSH فایل هم جابه‌جا می‌کند. از رایانهٔ خودتان (ویندوز ۱۰ و ۱۱، مک یا لینوکس) با `scp` یک فایل را به پوشهٔ خانگی کاربر روی سرور بفرستید:

```
scp ./site.zip ali@203.0.113.10:/home/ali/
```

اگر محیط گرافیکی می‌خواهید، کلاینت‌های SFTP مثل WinSCP یا FileZilla با همان IP، کاربر و کلید SSH وصل می‌شوند و پورت تازه‌ای لازم ندارند. در ویندوز سرور، کپی و پیست فایل از رایانهٔ خودتان در جلسهٔ ریموت دسکتاپ معمولاً کار می‌کند؛ برای فایل‌های بزرگ، دریافت مستقیم از اینترنت روی خود سرور سریع‌تر است.

## ۳۰ دقیقهٔ اول روی سرور لینوکس

این مراحل را به همین ترتیب انجام دهید. در تمام مدت، یک پنجرهٔ SSH باز نگه دارید و هر تغییر دسترسی را در پنجرهٔ دوم بیازمایید. اگر با کاربری غیر از root وارد شده‌اید، دستورها همین‌اند؛ `sudo` رمز همان کاربر را می‌خواهد.

### گام ۱: به‌روزرسانی سیستم

```
sudo apt update
sudo apt full-upgrade -y
```

اگر به‌روزرسانی هسته یا کتابخانه‌های پایه نصب شده باشد، فایل `/var/run/reboot-required` ساخته می‌شود. وجودش را بررسی کنید و در صورت نیاز سرور را ری‌استارت کنید:

```
[ -f /var/run/reboot-required ] && sudo reboot   # reboots only if the file exists
```

روی سرور داخل ایران، در زمان اختلال ارتباط بین‌المللی ممکن است دریافت بسته‌ها کند شود یا خطا بدهد؛ بعداً دوباره امتحان کنید و تنظیمات مخزن را بی‌دلیل تغییر ندهید.

### گام ۲: ساخت کاربر با دسترسی sudo

کار روزانه با root یعنی هر اشتباه تایپی، اختیار کامل سیستم را دارد. یک کاربر عادی بسازید و او را به گروه `sudo` اضافه کنید. در مثال‌ها نام کاربر `ali` است:

```
sudo adduser ali
sudo usermod -aG sudo ali
```

دستور اول رمز کاربر را می‌پرسد؛ رمزی طولانی و یکتا بگذارید، چون `sudo` همین رمز را می‌خواهد. پرسش‌های بعدی، مثل نام کامل، اختیاری‌اند و با Enter رد می‌شوند. اگر ارائه‌دهنده از ابتدا کاربری مثل `ubuntu` با sudo داده است، می‌توانید همان را نگه دارید و این گام را رد کنید.

### گام ۳: ورود با کلید SSH

کلید SSH جای رمز را می‌گیرد و حدس زدنی نیست. روی رایانهٔ خودتان (نه روی سرور) یک کلید بسازید و کلید عمومی را به سرور بفرستید. در مک و لینوکس:

```
ssh-keygen -t ed25519
ssh-copy-id ali@203.0.113.10
```

در ویندوز، `ssh-keygen` در PowerShell کار می‌کند اما `ssh-copy-id` وجود ندارد. می‌توانید کلید عمومی را با این دستور PowerShell به سرور اضافه کنید:

```
Get-Content $env:USERPROFILE\.ssh\id_ed25519.pub | ssh ali@203.0.113.10 "umask 077; mkdir -p ~/.ssh; cat >> ~/.ssh/authorized_keys"
```

حالا در یک پنجرهٔ **جدید** با `ssh ali@203.0.113.10` وارد شوید. اگر بدون پرسیدن رمز کاربر سرور (یا فقط با پرسیدن رمز خود کلید) وارد شدید، کلید کار می‌کند. اگر ارائه‌دهنده ورود را فقط با کلید تحویل داده و رمزی برای SSH ندارید، این دو دستور به کاربر تازه وصل نمی‌شوند؛ در آن صورت کلیدهای مجاز حساب فعلی را از داخل سرور برای کاربر تازه کپی کنید:

```
sudo rsync --archive --chown=ali:ali ~/.ssh /home/ali
```

ساخت کلید با رمز عبور، استفاده از ssh-agent و روش‌های گوشی را در آموزش [ورود با SSH Key](https://hakanserver.com/ssh-key-login/) کامل توضیح داده‌ایم.

### گام ۴: بستن ورود root و ورود با رمز

فقط بعد از اینکه ورود با کلید و کاربر جدید را آزمودید، این گام را انجام دهید. در Ubuntu، فایل اصلی `/etc/ssh/sshd_config` در ابتدای خود فایل‌های `/etc/ssh/sshd_config.d/*.conf` را می‌خواند و OpenSSH برای بیشتر تنظیمات، **اولین مقدار** را به کار می‌برد. بعضی ایمیج‌های ابری فایلی مثل `50-cloud-init.conf` دارند که ورود با رمز را روشن می‌کند؛ به همین دلیل نام فایل ما با `00` شروع می‌شود تا زودتر خوانده شود:

```
sudo tee /etc/ssh/sshd_config.d/00-hardening.conf > /dev/null  **نکته:** تغییر پورت SSH از ۲۲ به عددی دیگر، فقط لاگ تلاش‌های خودکار را کم می‌کند و جای کلید و بستن رمز را نمی‌گیرد. در Ubuntu 24.04 به بعد SSH با socket activation اجرا می‌شود و اعمال پورت تازه به گامی بیش از ری‌استارت ssh نیاز دارد؛ اگر لازمش ندارید، پورت را دست نزنید. ابزاری مثل Fail2Ban هم IPهایی را که پشت سر هم ورود ناموفق دارند موقتاً مسدود می‌کند؛ وقتی ورود فقط با کلید است، اولویتش کمتر است.

### گام ۵: فایروال UFW، اول SSH

UFW در Ubuntu نصب است اما به‌طور پیش‌فرض خاموش است. ترتیب درست این است: اول قانون SSH، بعد روشن کردن. اگر SSH روی پورت دیگری است، به جای `OpenSSH` بنویسید `sudo ufw allow 2222/tcp`.

```
sudo ufw allow OpenSSH
sudo ufw enable
sudo ufw status verbose
```

UFW هنگام روشن شدن هشدار می‌دهد که ممکن است اتصال‌های SSH موجود قطع شوند؛ چون قانون SSH را اضافه کرده‌اید، با `y` ادامه دهید. در خروجی باید `Status: active` و سطری شبیه `OpenSSH ALLOW IN Anywhere` را ببینید (فاصله‌ها ممکن است فرق کند). حالا هر پورتی که لازم دارید را جداگانه باز می‌کنید؛ برای حذف یک قانون، شمارهٔ آن را با `sudo ufw status numbered` پیدا کنید و آن را با همان شماره حذف کنید، مثلاً `sudo ufw delete 3`.

بعضی ارائه‌دهندگان فایروال جدایی هم در پنل خود دارند؛ اگر پورتی در UFW باز است و از بیرون بسته است، آنجا را هم ببینید.

### گام ۶: منطقهٔ زمانی و نام میزبان

ساعت سرور روی زمان‌بندی cron، تاریخ لاگ‌ها و گزارش‌ها اثر دارد. خیلی از مدیران سرور را روی UTC نگه می‌دارند؛ اگر می‌خواهید لاگ‌ها با ساعت ایران باشد:

```
sudo timedatectl set-timezone Asia/Tehran
timedatectl
sudo hostnamectl set-hostname web1
```

نام میزبان کوتاهی مثل `web1` تشخیص سرور را در چند ترمینال باز ساده‌تر می‌کند.

### گام ۷: Swap برای پلن‌های کم‌حافظه

روی سرور ۱ یا ۲ گیگابایتی، یک فایل Swap جلوی بسته شدن ناگهانی برنامه‌ها در اوج مصرف را می‌گیرد؛ جای RAM کافی را نمی‌گیرد و فقط فرصت می‌دهد. اول ببینید Swap دارید یا نه:

```
swapon --show
free -h
```

اگر خروجی `swapon --show` خالی بود، یک فایل ۲ گیگابایتی بسازید و در `/etc/fstab` ثبت کنید تا پس از ری‌استارت هم فعال بماند:

```
sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab
```

اگر فضای دیسک کم است، اندازه را ۱ گیگابایت (`count=1024`) بگیرید. اگر بعداً دیدید Swap مدام پر و خالی می‌شود، مشکل کمبود RAM است و ارتقا راه حل درست‌تری است.

### گام ۸: به‌روزرسانی امنیتی خودکار

بستهٔ `unattended-upgrades` طبق مستندات Ubuntu به‌طور پیش‌فرض نصب است و به‌روزرسانی‌های امنیتی را روزانه نصب می‌کند، اما به‌طور پیش‌فرض سرور را ری‌استارت نمی‌کند. وضعیتش را ببینید:

```
cat /etc/apt/apt.conf.d/20auto-upgrades
sudo unattended-upgrade -v --dry-run
```

در فایل اول هر دو مقدار `APT::Periodic::Update-Package-Lists` و `APT::Periodic::Unattended-Upgrade` باید `"1"` باشند. اگر فایل وجود نداشت، بسته را نصب و فعال کنید:

```
sudo apt install unattended-upgrades
sudo dpkg-reconfigure -plow unattended-upgrades
```

لاگ‌ها در `/var/log/unattended-upgrades/` هستند. چون ری‌استارت خودکار خاموش است، هر چند وقت یک بار وجود `/var/run/reboot-required` را خودتان بررسی کنید.

## اولین کارها روی ویندوز سرور

این چهار کار را در روز اول انجام دهید:

1. **به‌روزرسانی:** از Settings بخش Windows Update (در Windows Server 2022 زیر Update & Security)، به‌روزرسانی‌ها را بگیرید و تا پیغامی برای نصب باقی نمانده، ری‌استارت و تکرار کنید. نصب اول ممکن است طول بکشد؛ آن را وسط کار قطع نکنید.
2. **تغییر رمز Administrator:** در جلسهٔ ریموت، `Ctrl+Alt+End` را بزنید (معادل Ctrl+Alt+Del برای جلسهٔ RDP) و گزینهٔ Change a password را انتخاب کنید. رمزی طولانی و یکتا بگذارید.
3. **محدود کردن RDP:** RDP باز روی کل اینترنت، مدام هدف حدس رمز است. در `wf.msc` به Inbound Rules بروید، قانون Remote Desktop – User Mode (TCP-In) را باز کنید و در زبانهٔ Scope، بخش Remote IP address را روی IPهای مجاز بگذارید. همین کار را برای قانون (UDP-In) هم انجام دهید. اگر IP اینترنت شما ثابت نیست، این کار ممکن است دسترسی خودتان را ببندد؛ در آن صورت محدودیت را با دقت و با دسترسی کنسول پنل امتحان کنید.
4. **NLA روشن بماند:** با Network Level Authentication کاربر پیش از ساخته شدن جلسه احراز هویت می‌شود؛ آن را برای حل مشکل اتصال خاموش نکنید.

اگر چند نفر به سرور وصل می‌شوند، برای هر نفر کاربر جدا بسازید و فقط کسانی را که واقعاً لازم است در گروه Administrators بگذارید. نرم‌افزارهای غیرضروری را نصب نکنید و با سرور وب‌گردی روزمره نکنید. در پایان کار از منوی Start گزینهٔ Sign out را بزنید؛ بستن پنجرهٔ ریموت فقط جلسه را قطع (Disconnect) می‌کند و برنامه‌های آن جلسه روی سرور باز و در حال مصرف منابع می‌مانند.

## اولین سرویس واقعی: یک سایت با Nginx و SSL

در این مثال یک سایت ایستا روی دامنهٔ `example.com` با HTTPS بالا می‌آوریم. همین الگو بعداً پایهٔ وردپرس، برنامهٔ Node.js یا داکر می‌شود.

### ۱. دامنه را به IP سرور وصل کنید

در پنل DNS دامنه، دو رکورد `A` برای `example.com` و `www` با مقدار IP سرور بسازید؛ اعمالش ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. درستی آن را بررسی کنید (اگر `dig` نصب نیست، بستهٔ `bind9-dnsutils` را نصب کنید):

```
dig +short example.com A
dig +short www.example.com A
```

هر دو باید IP سرور شما را برگردانند. تا این مرحله درست نشده، گرفتن گواهی SSL شکست می‌خورد.

### ۲. نصب Nginx و باز کردن پورت‌های وب

```
sudo apt install -y nginx
sudo ufw allow 'Nginx Full'
sudo ufw status
```

پروفایل `Nginx Full` پورت‌های ۸۰ و ۴۴۳ را باز می‌کند. حالا اگر IP سرور را در مرورگر باز کنید، صفحهٔ «Welcome to nginx» را می‌بینید. اگر صفحه باز نشد، هم UFW و هم فایروال پنل ارائه‌دهنده را بررسی کنید؛ این دومی رایج‌ترین علت است.

### ۳. ساخت سایت و پیکربندی

```
sudo mkdir -p /var/www/example.com/html
sudo chown -R $USER:$USER /var/www/example.com/html
echo 'example.com works' > /var/www/example.com/html/index.html
sudo nano /etc/nginx/sites-available/example.com
```

این محتوا را در فایل بگذارید و ذخیره کنید:

```
server {
    listen 80;
    listen [::]:80;
    server_name example.com www.example.com;

    root /var/www/example.com/html;
    index index.html;

    location / {
        try_files $uri $uri/ =404;
    }
}
```

سپس سایت را فعال کنید، پیکربندی را بیازمایید و Nginx را دوباره بارگذاری کنید:

```
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/example.com /etc/nginx/sites-enabled/
sudo nginx -t
sudo systemctl reload nginx
```

اگر `nginx -t` پیام `syntax is ok` و `test is successful` داد، با `http://example.com` باید متن آزمایشی را ببینید.

### ۴. گواهی SSL رایگان با Certbot

Certbot گواهی Let’s Encrypt را می‌گیرد، Nginx را برای HTTPS تنظیم می‌کند و تمدید خودکار را هم راه می‌اندازد. سایت Certbot نصب با snap را توصیه می‌کند؛ نسخهٔ مخزن خود Ubuntu هم برای این مثال کار می‌کند و نصبش ساده‌تر است:

```
sudo apt install -y certbot python3-certbot-nginx
sudo certbot --nginx -d example.com -d www.example.com
sudo certbot renew --dry-run
```

Certbot یک ایمیل برای اطلاعیه‌های حساب می‌پرسد، پذیرش شرایط سرویس را می‌خواهد و پس از موفقیت، مسیر گواهی را نشان می‌دهد. دستور سوم تمدید را شبیه‌سازی می‌کند و باید پیام موفقیت بدهد. روش رسمی نصب با snap، گواهی Wildcard و رفع خطاهای رایج را در آموزش [نصب SSL رایگان روی Nginx](https://hakanserver.com/nginx-lets-encrypt-ubuntu/) مفصل نوشته‌ایم.

### اگر داکر می‌خواهید

با Docker Compose هم همین مسیر به کار می‌آید: Nginx جلوی کانتینر قرار می‌گیرد و درخواست‌ها را به پورت محلی آن (مثلاً `127.0.0.1:3000`) می‌فرستد. داکر را از مخزن رسمی Docker نصب کنید، نه نسخه‌های قدیمی. روی سرور ایران، در زمان نگارش این مطلب (آبان ۱۴۰۵) ممکن است Docker Hub درخواست دریافت ایمیج را با خطای 403 رد کند؛ پیش از تکیه بر آن یک `docker pull` آزمایشی بگیرید و در صورت خطا از میرور یا رجیستری دیگری استفاده کنید. روش نصب و گزینه‌های جایگزین را در آموزش نصب داکر روی اوبونتو در همین وبلاگ آورده‌ایم. یک نکتهٔ مهم: پورت‌هایی که داکر با `-p` منتشر می‌کند ممکن است قوانین UFW را دور بزنند؛ پورت کانتینر را روی `127.0.0.1` منتشر کنید (مثلاً `-p 127.0.0.1:3000:3000`) تا فقط از راه Nginx در دسترس باشد.

## بکاپ و اسنپ‌شات

سرور مجازی ممکن است با اشتباه شما، حمله، به‌روزرسانی ناموفق یا مشکل زیرساخت داده از دست بدهد. بکاپی که آزمایش نشده، هنوز بکاپ نیست.

| روش | کجا نگه داشته می‌شود | کاربرد |
| --- | --- | --- |
| اسنپ‌شات | زیرساخت همان ارائه‌دهنده | برگشت سریع پیش و پس از تغییر بزرگ |
| بکاپ فایل و دیتابیس | یک سرور یا فضای ذخیره‌سازی دیگر | بازیابی داده پس از حذف یا خرابی |
| نسخهٔ محلی روی خود سرور | همان دیسک | فقط مرحلهٔ میانی؛ به‌تنهایی کافی نیست |

اسنپ‌شات نقطهٔ برگشت خوبی پیش از تغییر بزرگ است، اما چون در همان زیرساخت است، جای بکاپ بیرونی را نمی‌گیرد. قاعدهٔ ساده: دست‌کم یک نسخه از دادهٔ مهم خارج از خود سرور، با زمان‌بندی خودکار و چند نسخهٔ قدیمی‌تر.

چه چیزی را بکاپ بگیرید؟ فایل‌های سایت (مثل `/var/www`)، خروجی دیتابیس (با `mysqldump` یا ابزار هم‌ارز، نه کپی مستقیم فایل‌های دیتابیسِ در حال اجرا)، پیکربندی‌ها (`/etc/nginx`، فایل‌های `.env` برنامه) و فهرست کارهای cron. سیستم‌عامل را معمولاً لازم نیست بکاپ بگیرید؛ نصب دوباره سریع‌تر است، به شرطی که مراحل نصب را یادداشت کرده باشید.

هر چند ماه یک بار بکاپ را روی یک سرور آزمایشی بازیابی کنید تا ببینید فایلی جا نمانده و بازیابی چقدر طول می‌کشد.

## پایش و عادت‌های روزانه

برای شروع، سامانهٔ مانیتورینگ کامل لازم نیست؛ این دستورها وضعیت پایه را در یک دقیقه نشان می‌دهند:

```
uptime                      # load average and uptime
free -h                     # memory and swap
df -h                       # disk space per filesystem
systemctl --failed          # services that failed
sudo journalctl -p err -b   # errors since last boot
sudo ss -tulpn              # which ports are listening
```

خروجی `ss -tulpn` را با فهرست پورت‌هایی که عمداً باز کرده‌اید مقایسه کنید. اگر سرویسی روی `0.0.0.0` گوش می‌دهد که باید فقط محلی باشد، مثل دیتابیس، آن را روی `127.0.0.1` ببندید. برای دیدن پردازه‌های پرمصرف، `htop` (در صورت نبودن با `sudo apt install htop`) ساده‌ترین ابزار است.

یک برنامهٔ ساده برای نگهداری:

- **هر روز:** سرویس از بیرون باز می‌شود؟ یک سرویس پایش HTTP این را خودکار بررسی می‌کند.
- **هر هفته:** `df -h`، لاگ خطاها، وضعیت بکاپ آخر و نیاز به ری‌استارت.
- **هر ماه:** به‌روزرسانی برنامه‌های خارج از apt (افزونه‌های وردپرس، ایمیج‌های داکر) و مرور کاربران و کلیدهای SSH.
- **هر فصل:** آزمون بازیابی بکاپ و بازبینی مصرف منابع برای تصمیم ارتقا یا کوچک کردن پلن.

وقتی سرویس جدی‌تر شد و هشدار خودکار خواستید، Netdata یا Prometheus و Grafana گام بعدی‌اند. یک دفترچهٔ ساده هم نگه دارید: چه چیزی نصب کردید، کدام پورت را باز کردید و چرا. این یادداشت در روز خرابی، ارزشمندترین فایل شماست.

## ۱۰ اشتباه رایج تازه‌کارها

1. **روشن کردن فایروال پیش از اجازه دادن به SSH:** از کنسول پنل، `sudo ufw allow OpenSSH` را بزنید.
2. **بستن ورود با رمز پیش از آزمودن کلید:** همیشه در پنجرهٔ جدید آزمایش کنید.
3. **باز کردن پورت در UFW و فراموش کردن فایروال پنل:** هر دو لایه را بررسی کنید.
4. **کار روزانه با root:** با کاربر sudo کار کنید و فقط برای دستورهای مدیریتی `sudo` بزنید.
5. **نداشتن بکاپ بیرونی:** کپی روی همان دیسک در خرابی جدی کمکی نمی‌کند.
6. **اجرای اسکریپت‌های ناشناس با curl و sudo:** هر دستور کپی‌شده را اول بخوانید و منبع رسمی‌اش را پیدا کنید.
7. **باز گذاشتن دیتابیس یا پنل مدیریت روی اینترنت:** دیتابیس باید فقط روی `127.0.0.1` گوش دهد و پنل‌ها پشت رمز قوی و در صورت امکان محدودیت IP باشند.
8. **رمز ضعیف یا تکراری برای RDP:** رمز طولانی و یکتا بگذارید و دسترسی RDP را به IPهای مشخص محدود کنید.
9. **خرید پلن بزرگ از ترس:** کوچک شروع کنید و با داده‌های `free -h` و `htop` تصمیم بگیرید؛ ارتقا معمولاً ساده‌تر از کوچک کردن است.
10. **نصب دوبارهٔ سیستم‌عامل برای رفع یک مشکل کوچک:** همهٔ داده‌ها پاک می‌شوند؛ اول لاگ و کنسول را امتحان کنید.

## چک‌لیست راه‌اندازی سرور مجازی

| مرحله | کار | آزمون |
| --- | --- | --- |
| ورود | اتصال SSH یا RDP با اطلاعات تحویل | ورود موفق، اثر انگشت بررسی‌شده |
| به‌روزرسانی | `apt full-upgrade` یا Windows Update | نبود `reboot-required` |
| کاربر | کاربر sudo جدا | اجرای `sudo whoami` با خروجی root |
| کلید SSH | افزودن کلید عمومی | ورود در پنجرهٔ جدید بدون رمز سرور |
| SSH امن | بستن root و رمز | خروجی `sshd -T` |
| فایروال | UFW با SSH و پورت‌های لازم | `ufw status verbose` |
| Swap | در پلن کم‌حافظه | `swapon --show` |
| به‌روزرسانی خودکار | unattended-upgrades | اجرای آزمایشی بدون خطا |
| سرویس | Nginx و SSL | باز شدن `https://` و `renew --dry-run` |
| بکاپ | نسخهٔ بیرونی خودکار | یک بازیابی آزمایشی موفق |

## سرور مجازی در هاکان سرور

[سرور مجازی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/) هاکان در ۵۲ لوکیشن ارائه می‌شود و برای سرویس‌های این راهنما، [سرور لینوکس](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/linux-server/) با کوچک‌ترین پلنی که نیازتان را پوشش می‌دهد نقطهٔ شروع مناسبی است. سیستم‌عامل‌های قابل تحویل بسته به لوکیشن فرق می‌کند؛ لینوکس روی همهٔ لوکیشن‌ها هست و اگر ویندوز یا سیستم‌عامل خاصی لازم دارید، پیش از خرید با تیکت بپرسید. تحویل سرویس خودکار و کمتر از یک ساعت است. تهیهٔ بکاپ بر عهدهٔ کاربر است و با ثبت تیکت هم قابل درخواست است. اگر بعداً منابع کم آمد، ارتقای منابع سرویس با ثبت تیکت انجام می‌شود. پشتیبانی فنی ۲۴ ساعته از طریق تیکت در دسترس است.

## پرسش‌های متداول

### بعد از خرید سرور مجازی اولین کار چیست؟

اتصال با اطلاعات تحویل، به‌روزرسانی کامل سیستم و ساختن کاربر جدا. بعد کلید SSH، بستن ورود root و رمز، و روشن کردن فایروال با باز نگه داشتن SSH.

### برای کار با سرور مجازی باید لینوکس بلد باشم؟

برای شروع، چند ده دستور پایه کافی است: جابه‌جایی در پوشه‌ها، ویرایش فایل با nano، کار با apt و systemctl و خواندن لاگ. اگر نمی‌خواهید سرور را مدیریت کنید، هاست اشتراکی ساده‌تر است. ویندوز محیط گرافیکی دارد، اما به‌روزرسانی و امنیت آن هم با خود شماست.

### با گوشی می‌شود به سرور مجازی وصل شد؟

بله. برای لینوکس اپلیکیشن‌های کلاینت SSH و برای ویندوز اپلیکیشن Windows App مایکروسافت هست. برای کارهای کوتاه مناسب‌اند، اما ویرایش طولانی فایل‌ها با رایانه راحت‌تر است.

### اگر با فایروال دسترسی خودم را قطع کردم چه کنم؟

از کنسول تحت وب در پنل ارائه‌دهنده وارد شوید، قانون SSH را اضافه کنید یا UFW را با `sudo ufw disable` موقتاً خاموش کنید. اگر کنسول ندارید، تیکت بزنید؛ نصب دوبارهٔ سیستم‌عامل آخرین گزینه است.

### رمز سرور را فراموش کرده‌ام؛ چه کنم؟

کلید SSH شما را وارد سرور می‌کند، اما `sudo` همچنان رمز را می‌خواهد. بیشتر ارائه‌دهندگان در پنل گزینهٔ بازنشانی رمز یا کنسول دارند؛ اگر نبود، با تیکت درخواست کنید. رمز Administrator ویندوز هم معمولاً همین‌طور بازنشانی می‌شود.

### کنترل پنل مثل cPanel لازم است؟

نه. برای یک یا چند سایت، Nginx و Certbot مثل همین راهنما کافی است. پنل‌ها مدیریت سایت‌های زیاد و ایمیل را ساده‌تر می‌کنند، اما منابع و هزینهٔ مجوز دارند.

## جمع‌بندی

آموزش استفاده از سرور مجازی در عمل یعنی رعایت یک ترتیب ساده: ورود، به‌روزرسانی، کاربر جدا، کلید SSH، بستن رمز و root، فایروال، سپس اولین سرویس و بکاپ بیرونی. هر گام را پیش از گام بعد بیازمایید و یک راه برگشت، یعنی کنسول پنل و پنجرهٔ SSH باز، داشته باشید.

قدم بعدی این است که یک سرویس کوچک را کامل بالا بیاورید و چک‌لیست بالا را تیک بزنید. پس از آن، راه‌اندازی وردپرس، داکر یا هر برنامهٔ دیگری تکرار همین الگو با چند فایل پیکربندی بیشتر است.

- مطلب قبلی: [نصب SSL رایگان روی Nginx در اوبونتو با Certbot؛ از صفر تا تمدید خودکار](https://hakanserver.com/nginx-lets-encrypt-ubuntu/index.md)

## مقاله‌های مرتبط

- [چگونه از سرور ابری ایران استفاده کنیم؟ کاربرد، محدودیت و راه‌اندازی](https://hakanserver.com/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%9F/index.md)
- [سرور مجازی لینوکس چیست؟ تفاوت با ویندوز و شروع کار با VPS لینوکس](https://hakanserver.com/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%86%D9%88%DA%A9%D8%B3-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/index.md)
- [اتصال به سرور مجازی ویندوز با ریموت دسکتاپ؛ از ویندوز، مک، گوشی و لینوکس](https://hakanserver.com/connect-windows-vps-to-rdp/index.md)

## سرویس‌های مرتبط هاکان سرور

- [سرور مجازی](https://hakanserver.com/buy-a-virtual-server/index.md): ۵۲ لوکیشن در ایران و خارج
- [سرور اختصاصی](https://hakanserver.com/dedicatedserver/index.md): ایران و ۸ کشور دیگر
- [هاست و دامنه](https://hakanserver.com/buy-hosting-and-domain/index.md): هاست سی‌پنل ایران و اروپا

فهرست همهٔ مقاله‌ها: https://hakanserver.com/blog/index.md
فهرست همهٔ صفحه‌ها و راهنمای سایت: https://hakanserver.com/llms.txt
